Avicenna [Ibn Sīnā]

Quoted text(s)

• F. HUDRY (with an introduction by A. de LIBERA), Avicennae Logica - Texte latin, édition critique et introduction doctrinale, Vrin, Paris 2018., I-11(13), pp. 211-213
  Differentiae nomen significat secundum logicos intentionem primam et secundam. Hae autem intentiones non sunt sicut intentiones generis et speciei. Prima enim positio generis non fuit nisi a vulgo, translatio non fuit a moribus. At differentiae nomen, primum logici posuerunt et deinde transtulerunt. Cuius prima positio est haec, cum dicitur quod differentia est qua differt aliquid ab aliquo, sive sit singulare sive universale. Secunda vero positio est cum dicitur esse differentia omnis intentio qua differt aliquid ab aliquo substantialiter. Postquam igitur sic factum est, debet differentia praedicari de tribus secundum prius et posterius, ita scilicet ut differentia alia esset communis, et alia propria, et alia magis propria. Communis autem differentia id est per quod aliquid potest differre ab alio, quod iterum potest per illud differre ab ipso, et per quam etiam aliquid potest differre a se ipso in duobus temporibus, cuius exemplum sunt accidentia separabilia, ut stare et sedere. Socrates enim aliquando differt ab Ypocrate per hoc quod ille est sedens et non iste, et postea aliquando fit e converso. Haec ergo differentia in potentia communis se ipso duabus horis, in quarum una est sedens et altera non sedens. Et haec est differentia communis. Propria vero differentia est id quod ex accidentibus est praedicabile comitans : cum enim dicitur aliquid differre accidente inseparabili ab eo quod per ipsum differt, semper erit differentia propria, ut differentia hominis ab equo, hoc quod est carnis nitidae. Haec enim differentia est propria hominis comparatione equi, per quam non poterit iterum equus differre ab homine. Necesse est enim ut aut nullo modo sit possibile equum habere hanc proprietatem, aut ut sit possibile. Si autem impossibile fuerit habere aliquo modo, tunc impossibile erit hanc differentiam esse inter eos nisi fixam. Si vero possibile fuerit ut equus habeat eam, non differret per eam equus ab homine, sed conveniret. Haec igitur est differentia quam non habet nisi alterum duum tantum. Sunt autem quaedam per quae semper differunt — sicut exemplum quod praeposuimus — et haec est proprietas. Et sunt quaedam quae sunt propria subiecti sui, quibus differt sed non semper, sicut nigredo qua differt Aethiops ab alio homine : ab Aethiope enim non separatur nigredo, illum vero alium hominem possibile est fieri nigrum, et tunc nigredo non erit inter eos differentia. Cum autem nigredo fuerit differentia, erit propria Aethiopis tantum ; cum vero non fuerit eius propria, tunc non erit differentia. Communis autem non est ita : per ipsam enim aliquando illud differt ab hoc, et aliquando hoc ab illo. Per differentiam vero communem et propriam aliquando differunt singularia eiusdem speciei inter se. Per primum vero membrum divisionis propriae differentiae non differunt singularia eiusdem speciei inter se : comitatur enim naturam speciei. Per hoc enim quod accidit alicui singularium non prohibetur accidere alicui aliorum singularium, et sic non semper differt per eam. Si autem accideret cui accidit in primo esse — sicut habent homines a principio nativitatis quod postea impossibile est accidere— tunc possibile est esse in hac differentia aliquid quo differat ab alio singulari, et est impossibile non differre ullo modo ab homine: etenim singulari post esse suum iam discessit principium essendi. Hoc igitur etiam erit id per quod differunt singularia ipsius specie. Differentia vero quae vocatur magis propria est constitutiva speciei. Quae cum adiungitur naturae generis, efficit illud speciem, et deinde comitatur et accidit quicquid comitatur et accidit. Et hoc est substantiale naturae generis quod constituitur in esse species. Et haec dat esse et distinguit et designat, sicut est rationalitas homini qua differt a ceteris quae convenient cum eo.

References in current editions

• AVICENNA, Avicennae peripatetici philosophi ac medicorum facile primi opera in lucem redacta …, mandata ac sumptibus heredum nobilis viri domini Octaviani Scoti, Venetiis 1508., Logyca, Pars 1. C. 10, f. 8rb