Avicenna [Ibn Sīnā]

Quoted text(s)

• F. HUDRY (with an introduction by A. de LIBERA), Avicennae Logica - Texte latin, édition critique et introduction doctrinale, Vrin, Paris 2018, I- 11(13), pp. 214-216
  [I- 11(13), pp. 214-216] Debes autem scire certissime quia differentia inter differentiam magis propriam et illas differentias haec est unde potest dici quod differentiarum aliae sunt separabiles, aliae inseparabiles. Inseparabilium vero alia est substantialis, alia est accidentalis. Item potest dici quod differentiarum alia facit aliud et alia alteratum. Aliud vero est id cuius natura est alia, alteratum vero est communius quam illud. Omne enim quod differt est alteratum, non autem omne quod differt ab alio est aliud, si intelligatur aliud id quod est diversum substantialiter. Item differentiarum alia est faciens alteratum tantum, sive sit separabile ut sedere et stare, sive inseparabile sicut risibile et lati ungues. Risibile etenim, quamvis necessario substantialiter differt a non-risibili, tamen haec diversitas non contingit in substantia ex hoc quod est risibile. Et risibile accidit secundario, postquam diversitas contingit in substantia sine eo, et deinde accidit illud. Primum autem quod diversitatem efficit, est rationalitas tantum. Impossibile est autem ut risibile faciat differre substantialiter id de quo praedicatur ab eo de quo non praedicatur. Sed hoc quod differunt substantialiter non est ex risibili sed ex alio, quod est rationale. Differentia ergo quae est magis propria est causa essentialis differentiae facientis aliud, secundum placitum auctorum huius artis imponentium hoc nomen aliud. Nostra autem intentio hic est considerare hanc differentiam tantum quae est una de quinque et non aliae (sic), cuius certa descriptio est “hoc quod est universale, simplex, praedicatum de specie in quale quid est” secundum essentiam sui generis. Et hoc etiam quod praedicatur de specie in quale quid habet etiam alias multas descriptiones divulgatas, sicut hoc quod dicitur quod differentia est qua differt species a genere, et etiam qua differunt ea quae conveniunt in genere et etiam quod praedicatur de pluribus differentibus specie in quale quid. Debemus autem diligenter considerare has descriptiones et certificare eas. Dicemus ergo quod, cum addiderint unicuique harum descriptionum aliquid, erit par: hoc autem est ut dicatur substantiale. Et hoc substantiale est id quo differt substantialis species a genere, quod proprietas enim, quamvis per eam differt, non est tamen substantialis. Similiter debet dici de hoc “quod differt species a genere in sua essentia”, et de hoc “quo differunt substantialiter ea quae non differunt genere”, et de hoc “quod praedicatur de pluribus essentialiter in quale quid est”. Descriptiones vero tres priores, quamvis sint pares cum differentia, non tamen includunt id quod est in differentia ut genus eius, quo scilicet completur diffinitio, quavis sine eo potest haberi significatio substantialis aequalis, sicut si aliquis diceret quod homo est rationale mortale. Significaret enim naturam hominis et esset ei aequalis, sed non perficeretur nisi nominaretur id quod est ei quasi genus, quod est “animal”. Sed cur aut quomodo est hoc, postea dicetur in suo loco. Quod autem est quasi genus differentiae, hoc est universale. Debet ergo addi ibi.
• F. HUDRY (with an introduction by A. de LIBERA), Avicennae Logica - Texte latin, édition critique et introduction doctrinale, Vrin, Paris 2018, II- 1, pp. 236-241
  [II- 1, pp. 236-241] Differentia vero tertia est quod genus prius est differentia. Generi enim aliquando invenitur differentia designata, aliquando non. Differentia vero non habet esse nisi in genere, et propter hoc destructa non destruit naturam generis. In hiis autem duabus differentiis est quaedam dubietas quod quaedam differentiarum est extra naturam generis, sicut divisio in aequalia -quae est differentia paris, sicut putatur, et est extra numerum. Responsio autem ad hoc postea manifestabitur alias. Quarta autem differentia est quod differentia praedicatur in quale quid, genus vero in quid. Sed hoc dictum solum non significat differentiam. Duobus enim attribuere duas proprietates diversas non est hoc significare differentiam quae est inter ea. Si quis enim diceret quod differentia inter Platonem et Socratem est quod hic est sensibilis et ille rationalis, et hic est nauta, ille vero artifex, non sufficit hoc ad differendum. Duae enim proprietates quae sunt diversae in intellectu fortassis convenire possunt, nec est longe quin Plato sit sensibilis. Unde, quamvis intellectus huius diversus sit ab hoc quod Socrates est rationalis, non tamen idcirco oportet ut per hoc Plato differat ab eo: non est enim impossibile quod unusquisque eorum, cum hoc quod est sensibilis, sit etiam rationalis. Proprietates enim possibiles in intellectu aliquando conveniunt in aliquo habente proprietatem sicut nauta et artifex, sed debet esse inter illas vis negationis, ita ut sensibile comitetur non esse rationale, et non rationale non esse sensibile. Deinde, hoc quod genus praedicatur in quid non prohibet praedicari in quale quid secundum principia istorum, nec secundum eos est hic vis negationis. Per id enim quod constituit esse rei, non est impossibile differre ab eo quod non habet illud esse, ita ut et secundum hoc quod in eo convenitur praedicetur in quid, et secundum hoc quod per illud differtur praedicetur in quale quid. Unde non est impossibile genus alicuius esse differentiam etiam duobus respectibus, si differentia quae queritur fuerit haec. Non autem provenit ex hoc quod genus alicuius sit differentia eius, sed quod differentia alicuius sit genus alterius. Hoc non est impossibile secundum quod intelligo -sicut sensibile quod est genus aliquo modo audientis et videntis et est differentia animalis. Si quis autem dixerit quod unum aliquid aliquando est genus et differentia alicuius, sed quamvis sit genus et differentia alicuius, tamen respectus quo est genus est praeter respectum quo est differentia, et dixerit nos non velle nisi ostendere differentiam quae est inter duos respectus quorum unus vocatur generalitas et alius differentialitas (sic), non adversabimur ei nec simile faciemus nec contendemus cum eo de appellatione. Alius est enim ab eo cum quo nobis sermo est. Noster enim sermo est cum eo secundum quem nomen generis et differentiae significat duas naturas diversas, ita ut nihil unum sit appropriatum duabus naturis secundum unum subiectum, sed ponit unam duarum naturarum competentem uni duarum praedicationum, et aliam alii praedicationi. Modus autem secundum quem processimus in ostendendo id quod est praedicabile in quid et praedicabile in quale quid ostendet tibi quod praedicabile in quid non est praedicabile in quale quid. Haec ergo distinctio non est eo modo stabilis. Potest autem aliquis dicere nobis: “Vos iam saepe aperte dixistis quod differentia aliquando praedicatur in quid, et praecipue in Libro demonstrationis”. Contra quem dicemus quoniam interest inter hoc quod dicimus “aliquid praedicari in quid” et “aliquid praedicari quasi in quid”, sicut interest inter hoc quod dicimus “esse” et hoc quod dicimus “contineri in esse”. Praedicabile enim quasi in quid est omne id quod continetur in responsione facta de esse, et est in illo modo quamvis illud solum non significat esse. Predicabile autem in quid est id quod solum respondetur ad “quid?”. Differentia vero continetur in esse et praedicatur quasi in quid, quoniam est pars eius quod respondetur ad “quid?”. Ipsa autem per se non praedicatur in quid. Iam autem aliqui maiores dixerunt quod differentia etiam aliquando respondetur ad “quid?”, sed in quibusdam et non in aliis. Genus vero semper significat quid est: semper enim monstrat principium essentiae rei. Differentiae vero fortassis sunt comparationes et relationes ad actiones et passiones vel ad alia, et propter hoc ponitur genus convenientius illis responsioni ad “quid?”. In hiis autem verbis duplex est error: unus quod differentiae quae sunt huiusmodi non sunt constitutivae sed comitantes, alius quod cum alquid differt ab alio, oportet ut illud habeat differentiam illam tantum et non aliud. Si autem differentia ponitur solo verbo, immo maiore et meliore parte verbi -ut, verbi gratia, dicatur genus esse convenientius responderi ad “quid?” quam differentia- tunc diversitas non erit secundum hoc, sed secundum aptitudinem quae est in uno eorum et non in altero. Si autem hoc fecerint, erit hic deviatio a certitudine demonstrandi ad aliud aliquid relativum accidentale. Si autem hoc non fecerint, erit inter genus et aliquas differentiaa communio in diffinitione, et inter genus et aliquas illarum differentia in diffinitione. Differentia autem quae est post hanc est hoc quod de generibus species non habent nisi unum. In hoc sic dicto absolute, error est. Nam si accipitur genus qualicumque modo non propinquum et continuum tantum, invenientur uni speciei etiam multa genera. Genera enim diversa in communitate aliquando sunt multa unius, sed non omnia sunt vere genera illius, quia quaedam illorum sunt genera sui generis. Similiter aliquando inveniuntur differentiae multae diversae in ordine, sed vere non sunt omnes differentiae alicuius. Nam quaedam earum sunt differentiae sui generis, sicut exemplum quod posuerunt, scilicet “rationale” non est propinqua differentia “hominis” secundum hoc quod ordinaverunt divisionem suam, sed est differentia sui generis, et secundum hanc sententiam non est eius differentia propinqua nisi “mortale”. Hoc autem secundum exemplum eorum unum est. Sed sicut genus propinquum, quod non est generalissimum, secundum eius exemplum est unum, ita et differentia propinqua, quae non est differentia generis, secundum eorum exemplum est una, quod est “mortale”. Sed in hiis locis possunt inveniri alia exempla: sicut “sensibile” et “mobile voluntate”, quae sunt -secundum quod videtur- duae differentiae propinquae “animalis”. Ergo genus propinquum non est nisi unum, et differentiae propinquae aliquando sunt plures quam una. Item est hic alius error, scilicet quia plura sunt genera quorum alia continentur in aliis, donec ultimum habeatur unum genus. Plures autem differentiae segregatae sunt nec continentur aliae in aliis. Sed sufficere verbis in hoc alterius doctrinae est. Differentia vero quae est post hanc, haec est quod genus est sicut materia, differentia vero sicut forma. Plenus autem sensus huius est ut dicatur quod id quod est sicut materia differt ab eo quod est sicut materia eius. Genus autem non est materia sed sicut materia: materia enim non praedicatur de composito, quod compositum sit ipsa; genus vero praedicatur de specie, ita quod species est ipsum. Materia vero subiecta duabus formis diversis non comparatur ad utrasque nisi in duobus temporibus, genus vero continet utrasque differentias oppositas in eodem tempore. Sunt autem hic aliae differentiae quae nominabuntur alias. Quandoquidem autem genus non est materia, nec differentia est forma sed est sicut materia, eo quod natura eius in intellectu est recipiens differentiam. Cui cum advenit differentia fit ipsum aliquid existens in actu, qualis est dispositio materiae cum forma. Quoniam autem genus est differentiae sicut materia formae: et differentia est generi sicut forma materiae.
• F. HUDRY (with an introduction by A. de LIBERA), Avicennae Logica - Texte latin, édition critique et introduction doctrinale, Vrin, Paris 2018., II- 2, pp. 246-249
  [II- 2, pp. 246-249] Tertia differentia est quod genus praedicatur de unaquaque specie universaliter, et non convertitur: non enim dicitur quod “omne animal est homo” sicut dicitur quod “omnis homo est animal”. Proprium vero convertitur: omnis enim homo aptus est ridere et omnis aptus ad ridendum est homo. Haec autem differentia est inter genus et proprium commune substantiale. Post hanc autem sequitur alia differentia quae continetur in ea, scilicet quod quamvis proprium habet species omnis et semper sicut habet genus, non tamen illud habet alia species sicut habet genus. Item alia differentia quae elicitur ex prima scilicet quod genere destructo destruitur proprium, sed non convertitur. Si quis autem voluerit accipere hanc differentiam praeter differentiam quae est secundum prius et posterius, non deerit ei ratio sed erit ei laboriosum. Genus vero et accidens conveniunt in hoc quod unumquodque eorum praedicatur de pluribus. Sed haec communitas est generalis. Qui saltim si diceret « pluribus differentibus specie », assignaret communitatem propriam inter genus et accidens tantum, licet non assignaret aliquam aliam communitatem. Prima vero differentia est quod genus prius est specie — sicut iam nosti — species vero prior est eo quod sibi accidit. Si enim quod ei accidit provenit ab eius specialitate, tunc specialitas iam constituta est ex sua differentia et deinde accidit ei quicquid accidit — quod iam aperte exposuimus. Si vero fuerit de accidentibus extrinsecus, species prius erit iam facta subiectu et apta ad recipiendum ipsum accidens extrinsecus. Haec autem differentia est etiam inter genus et proprium. Item alia differentia est, scilicet quod ea quae sunt sub genere conveniunt in eo aequaliter; quae vero sunt sub accidente non conveniunt in eo aequaliter. Haec autem assignatio distorta est. Ostendit enim differentiam quae est inter subiecta eorum, et est iterum opus ostendere differentiam inter ipsa. Convenientius autem esset dicere quod genus non praedicatur de suis inferioribus nisi aequaliter, accidens vero inaequaliter, et esset differentia cognita in prima assignatione. Deberet etiam dicere quod accidentia aliquando praedicantur inaequaliter, non quod omnia accidentia praedicentur inaequaliter: sicut quadrangulus et triangulus et similia. Cuius locutio facit opinari quod omne accidens praedicetur inaequaliter. Considera ergo ex hoc quod, postquam accidentium aliqua possunt praedicari inaequaliter, quis prohibebit hoc etiam fieri in propriis, et fortassis propter hoc quod accidens est communius? Proprium vero par attribuitur isti quod non attribuitur illi. Post hanc vero sequitur differentia, scilicet quod accidentia existunt in individuis principaliter, genera vero et species sunt priora individuis. Haec quoque differentia obliqua est et involuta. Deberet enim dicere quod accidentia sunt in individuis principaliter, genera vero et species non sunt in individuis principaliter, aut ut diceret quod genera sunt priora speciebus, accidentia autem non. Quis enim prohibet quin aliquid sit prius et habeat esse principaliter? Item alia differentia, scilicet quod accidentia praedicantur de individuis nullo mediante, in quo etiam convenit cum eis species. Genus vero fortassis non ita est: praedicatur enim de individuo mediante specie, species vero praedicatur de individuo principaliter. Unde videtur homo iste errasse hic: nomen speciei non erat ei necesse. Ipsi enim non intendunt differentiam assignare nisi inter genus et accidens. Post hanc autem est differentia quod genera praedicantur ad “quid est?”, accidentia vero non. Haec etiam differentia est inter genus et proprium, quam illic praetermisit.

References in current editions

• AVICENNA, Avicennae peripatetici philosophi ac medicorum facile primi opera in lucem redacta …, mandata ac sumptibus heredum nobilis viri domini Octaviani Scoti, Venetiis 1508., Philosophia Prima, tr. 3, c. 7