Avicenna [Ibn Sīnā]

Quoted text(s)

• AVICENNA LATINUS, Liber de Philosophia prima sive Scientia divina, V-X. Édition critique par S. VAN RIET. Introduction par G. VERBEKE, Peeters-Brill, Louvain-Leiden 1980. , IX, 2, pp. 454,86- 462, 42
  Si autem ita fuerit in re, tunc caelum movetur per animam et anima est propinquum principium sui motus, et in illa anima renovatur imaginatio et voluntas, et ipsa aestimat se habere apprehensionem rerum variabilium particularium et voluntatem essendi ipsas res particulares, et ipsa est perfectio corporis caeli et eius forma. Si autem non esset sic, sed esset existens per se omni modo, tunc esset intelligentia pura quae non variaretur nec permutaretur nec admisceretur ei aliquid quod est in potentia. Proximus autem motor caeli, quamvis non sit intelligentia, oportet tamen ut sit prius eo intelligentia quae est prior causa motus caeli. lam autem nosti quod hic motus indiget virtute infinita, spoliata a materia quae non movetur < ...> nec per intentionem. Anima vero quae movet caelum est, sicut iam notum est tibi, corporalis, convertibilis, variabilis, nec est spoliata a materia; cuius comparatio ad caelum est sicut comparatio nostrae animae animalis ad nos, cui est ut intelligat aliquo modo intelIigibilitate scilicet commixta materiae; et omnino suae aestimationes vel quae videntur aestimationes sunt certae, et eius imaginationes et quae videntur imaginationes sunt < ... >, sicut est intellectus activus in nobis, qui omnino innititur corpori. Sed primus motor eius est virtus Iibera a materia omnino et omni modo et, postquam non est possibile eam moveri ullo modo inquantum ipsa movet, et facit varietates et est libera, sicut iam tibi innotuit hoc, tunc oportet ut et ipsa moveat, quemadmodum motor movet, mediante motu alter ius motoris qui est actor motus ab initio suo, qui variator propter eam, et hic est modus quo movet motor motoris. Id autem quod movet motorem sine variatione sui nec per intentionem nec per desiderium id est finis et intentio quam intendit id quod movetur, et id est amatum, inquantum est amatum, et ipsum est bonitas apud amantem. Sed dico quod omne quod movetur, motu non violento, ad aliquid est et desiderium alicuius est, adeo quod naturae etiam est desiderium rei naturalis et hoc est perfectio essentialis corpori vel in sua forma vel in suo ubi vel in suo situ. Desiderium vero voluntatis est aliquid voluntarium, vel voluntas alicuius rei quaesitae sensibilis, sicut suavitas, vel aestimabilis imaginabilis, sicut victoria, vel opinabilis, sicut bonitas putativa. Inquisitor autem suavitatis est voluptas et inquisitor victoriae est ira, et inquisitor bonitatis putativae est opinio; inquisitor vero bonitatis purae et verae est intellectus, et haec inquisitio vocatur electio. Voluptas vero et ira non sunt convenientia substantiae corporis quod non variatur nec patitur, quia non convertitur ad dispositionem inconvenientem ut ab ea iterum rediens ad dispositionem convenientem delectetur, aut ut velit ulcisci propter id quod imaginat unde irascitur, praesertim cum omnis motus ad suavitatem vel ad victoriam finitus sit, et etiam quia plura eorum quae putantur non permanent putata semper. Necesse est igitur ut principium huius motus sit electio vel voluntas bonitatis verae, et necesse est etiam ut illa bonitas sit quae possit acquiri per motum et perveniri ad eam; vel sit bonitas cuius substantia non possit acquiri ullo modo, sed sit remota ab eo. Et necessario illa bonitas fit de perfectionibus substantiae quae movetur ut acquirat eam per motum, sin autem, cessabit motus; nec poterit tunc moveri ad agendum aliquid quo acquirat perfectionem, quemadmodum est natura eius qui vult esse largus ut propterea laudetur, vel honestet actiones suas ad hoc ut fiant habitus honestatis aut ut fiat nobilis. Id enim quod factum est acquirit suam perfectionem ab eo a quo factum est; inconveniens est igitur ut e converso perficiat substantiam sui agentis; perfectio enim causati inferior est perfectione causae agentis. Id autem quod inferius est non acquirit id quod nobilius et dignius est, sed fortasse id quod inferius est praeparat nobiliori suum instrumentum et suam materiam, quousque ipsum nobilius habeat esse in aliqua rerum propter aliam causam. Laudatio autem quam nos inquirimus et appetimus est perfectio non certa, sed putativa; habitus vero honesti quem acquirimus per actionem causa non est actio, sed actio prohibet eius contrarium et adaptat ad illum, vel accidit hic habitus a substantia perficiente animas hominum , quae est intelligentia agens, vel substantia alia ei consimilis. Et secundum hoc, calor temperatus est occasio essendi vires animales, secundum quod est praeparans materiam, non faciens esse (noster autem sermo non est nisi de eo quod facit esse); et omnino, cum fuerit actio praeparans ad habendam perfectionem, tunc, cum fuerit habita perfectio, finietur motus. Restat igitur ut bonitas inquisita per motum sit existens per se cuius natura non est ut apprehendatur. Omnem autem bonitatem cuius haec est natura non inquirit intellectus, nisi ut assimiletur ei secundum quod sibi possibile est; assimilari vero ei est intelligere de se quod non est illi simile < .. . >. Et ideo oportet ut permaneat semper, secundum quod perfectius est, esse substantiae eius in suis dispositionibus et comitantibus ad modum illius; cui potu it acquiri sua perfectio ultima in initio suo, et deinde assimilatur ei in perseverantia; cui autem non potuit acquiri sua perfectio in initio suo, completur in eius assimilatione per motum. Certitudo autem huius est quod motor caelestis corporis movetur a virtute infinita; virtus autem quae est suae animae corporeae finita est. Inquantum autem intelligit primum, fluit de eius lumine et virtute super eam semper, et fit ipsa quasi habens virtutem infinitam, < ...> sed intellectum de cuius lumine et virtute fluit super corpus caeleste est in substantia sua secundum suam perfectionem ultimam, eo quod non remansit in sua substantia aliquid quod sit in potentia. Similiter est et hoc in quantitate sua et qualitate, sed in suo ubi et in suo situ, secundum quod primum secutum est suum esse de sitibus, stabile non est, non quod ipsum esse in situ aliquo vel ubi sit dignius substantiae suae quam in situ alio vel ubi in suo termino. Nulla enim pars cursus caeli vel stellae dignior est occurrere sibi vel alicui suae parti quam alia pars; cum enim fuerit in una parte in etfectu, erit in alia parte in potentia. lam igitur accidit substantiae caeli quod est in potentia sui situs et ubi. Assimilatio vero bonitati ultimae facit debere semper permanere in perfectione quae plenior esse potest rei semper. Et quia hoc non fuit possibile corpori caelesti in uno numero tantum, retinuit in specie et per successionem; factus est igitur motus retinens de hac perfectione id quod fuit possibile, cuius principium est desiderium assimilandi bonitati ultimae in permanendo in perfectione ultima secundum possibilitatem suam. Principium autem huius desiderii est id quod intelligitur de eo. Cum autem tu consideraveris dispositionem corporum naturalium in suo desiderio naturali ad essendum in effectu in suo ubi, non miraberis esse corpus desiderans tali desiderio ut sit in aliquo suorum situum in quo possibile est ipsum esse, et ut sit virtutis quae perfectior esse potest et ut sit motum et proprie. Et ex dispositionibus et ex diuturnitate sui cursus sequitur ipsum assimilari primo secundum quod ab ilIo fluunt bonitas; non quod ilIae sunt intentio eius, ita ut motus sit propter ilIas, sed quia intentio eius est assimilari primo, secundum quod possibile est, ut sit secundum quod perfectius esse potest in seipso, quantum ad hoc quod sequitur illum et quantum ad hoc quod assimilatur primo et quantum ad ea quae proveniunt ab ilIo post ilium. Igitur motus erit propter ilIud principali intentione. Et dico quod ex ipso desiderio assimilandi primo, secundum quod est in effectu, provenit motus caelestis ad modum quo res provenit ab imaginatione quae facit illam debere esse, quamvis illud non intendatur ab ipso principali intentione. Haec enim est imaginatio eius quod est in effectu. Igitur inquiritur ab eo id quod in effectu est ei perfectius; sed, quia hoc non est ei possibile in uno individuo, ideo est per successionem, et hoc est motus. Cum enim unum individuum durat, non acquiretur ei aliud consimile, sed hoc permanet semper in potentia. Motus igitur sequitur illam imaginationem secundum hunc modum non quod hoc sit eius intentio principalis, quamvis illam imaginationem unam sequantur imaginationes particulares, quas dicimus et distinguimus, secundum quod proveniunt non secundum intentionem principalem, et illas imaginationes particulares sequantur motus quibus permutantur situs. Motus autem est perfectio quae maior hic esse potest. Igitur desiderium primum est id quod diximus, cetera vero quae sequuntur illud sunt fluxus. His autem rebus inveniuntur similia, sed a longe, in nostris corporibus quae non omnino comparantur eis, quamvis aliquantulum conformentur eis; verbi gratia, cum desiderium fuerit vehemens ad acquirendum quod amatur vel aliud, sequentur illud tunc in nobis imaginationes secundum quod acciderit, quas sequuntur motus, non motus qui sunt apud ipsum desideratum, sed motus apud aliquid aliud in via et cursu eius et in eo quod propinquius fuerit de illo. Igitur motus caelestis fit voluntate et desiderio secundum hunc modum. Huius autem motus principium est desiderium et electio, non autem ut motus sit id quod intenditur principaliter; hic enim motus est quasi servitium aliquod angelicum vel caeleste. Non est autem de condicione motus voluntarii ut sit intentus in se. Sed, cum virtus desiderativa fuerit ut desideret aliquid, proveniet ei ex ea impressio propter quam moventur membra; et aliquando movetur sic quod potest pervenire ad id quod intendit, aliquando alia modo consimili vel paene eodem, cum fuerit hoc per imaginationem, sive intentio sit aliquid quod assequatur, sive sit assimilari ei in faciendo quod facit vel in esse. Cum igitur delectatio pervenerit ad intelligendum primum principium et ad id quod intelligitur de eo vel apprehenditur de eo secundum modum intelligibilem vel animalem, tunc occupata circa hoc, retrahetur ab omni alia re et ab omni alia modo, sed tamen proveniet ex hoc id quod est inferius eo in ordine, et hoc est desiderium assimilari ei secundum possibilitatem. Sequetur igitur inquisitio motus, non inquantum ipse est motus, sed inquantum est id quod diximus, et sequetur hoc desiderium amor et delectatio quae fluunt ab eo, et haec perfectio fluit a desiderio. Igitur secundum hunc modum primum principium movet corpus caeli.

References in current editions

• AVICENNA, Avicennae peripatetici philosophi ac medicorum facile primi opera in lucem redacta …, mandata ac sumptibus heredum nobilis viri domini Octaviani Scoti, Venetiis 1508., Philosophia Prima, L. 9, c. 4, f. 105r