Avicenna [Ibn Sīnā]

in Albert the Great, Metaphysica XI.3.4, p. 538.34-66

Occurrence of the quotation formula
Avicenna, p. 538. 34, 538. 58-59, 538.63
Paraphrase Critical
Est autem Avicennae opinio, quod caeli motor propinquus sit anima et motor remotus sit intelligentia, et ad hoc quidem non inducit rationem, quae sufficiat. Et est haec sua ratio, cui plus innititur, quia motus particularis est motus caeli et partium caeli, qui est ab A in B et a B in C et sic continue, donec perficiatur hic circulus. Igitur iste motus particularis est a movente cognitionem particularem habente de partibus huius motus singularis. Cognitionem autem singularem de entibus non habet intelligentia pura et simplex. Da enim, quod aliquis intellectualiter cognoscat omnes motus solis et lunae et motus nodorum capitis et caudae draconis et quantitates eorum per omne tempus, quamvis ille intellectualiter sciat rationes omnium eclipsium, non tamen sciat hanc eclipsim et illam nisi per aliquod quod est proprium isti eclipsi et illi. Hoc autem quod facit ipsum scire proprium huius vel illius, non est nisi sensus et imaginatio. Quod ergo propria huius motus cognoscit, est imaginatio et sensus. Quicumque autem motor est huius caeli, in hoc motu cognoscit hoc ubi et illud et omnia accidentia huius motus, ut est hic motus. Igitur ille motor non est intelligentia, sed anima habens ad minus imaginationem particularium. Cum autem non moveat caelum nisi per desiderium, concedit Avicenna, quod non habet haec anima desiderium concupiscentiae vel irae, sed habet desiderium sapientis, quod est boni simpliciter et non boni ut nunc, sicut in praecedentibus est determinatum. Quaecumque autem sic inducuntur ab Avicenna, omnino sunt erronea et falsa, sicut in praehabitis probatum est. Ille enim intellectus qui est universalium, est, qui est speculativus et non activus.

Quoted text(s)

  • AVICENNA LATINUS, Liber de Philosophia prima sive Scientia divina, V-X. Édition critique par S. VAN RIET. Introduction par G. VERBEKE, Peeters-Brill, Louvain-Leiden 1980, IX, 2, pp. 449, 2-456, 34
    [IX, 2, pp. 449, 2-456, 34] Dico etiam quod principium sui motus propinquum non potest esse virtus intelligibilis pura quae non variatur nec imaginat particularia. Nos autem iam assignavimus in capitulis praecedentibus generaliter id quod pertinet ad cognitionem huius intentionis, cum loquebamur quod motus est intentio renovata comparationibus et quod unaquaeque pars eius est appropriata comparatione, nam non est ei stabilitas nec potest esse stabilis intentionis ullo modo. Si enim esset stabilis intentionis, oporteret ut sequeretur illud unus modus permutationis dispositionum. Si autem a natura esset motus eius, oporteret ut unusquisque motus qui renovatur in eo, esset propter renovationem propinquitatis sive elongationis a fine et post finem quaesitum, et omnis pars eius habet comparationem quae privatur ab ea, scilicet id quod terminatum est ei de propinquitate et privatur finis. Si autem non esset illa renovatio, non esset renovatio motus. Dixit autem magister primus quod a stabili, inquantum est stabile, non est nisi stabile. Si autem motus esset per voluntatem, oporteret tunc ut esset ex voluntate renovata particulari. Voluntatis enim universalis comparatio ad unamquamque partem motus una est; unde non oportet ut hic motus fiat singularis propter eam < et non alius>. Si autem voluntas universalis esset causa huius motus propter alium motum priorem eo vel posteriorem privatum, tunc privatum facit necessario esse privati; privatum autem non facit necessario esse aliquid, quamvis privationes sint causae privationum; quod autem privatum faciat necessario esse aliquid hoc est impossibile. Si vero causa motus fuerit propter aliqua quae renovantur, tunc quaestio de renovatione eorum remanebit adhuc, quia si renovatio fuerit naturalis, sequetur inconveniens quod supra diximus. Sed si fuerit voluntaria quae permutatur secundum imaginationes renovatas, tunc hoc est quod volumus. lam igitur manifestum est quod voluntas intelligibilis faciens esse nullo modo facit debere esse motum. Potest autem putari quod illa voluntas est intelligibilis mobilis. Lam enim intellectus potest moveri de intellecto ad intellectum, cum non fuerit intellectus omnino in effectu; potest enim intelligere particulare contineri sub specie dilatatum et appropriatum accidentibus, intellectu scilicet ad modum universalem, secundum quod nos iam assignavimus. Igitur potest esse ut aestimemus intellectum esse qui intelligit motum universalem et appetit eum, et deinde intelligit permutationem de termino ad terminum et apprehendit illos motus et eorum terminos, modo intelligibili, sicut iam ostendimus, et, sicut est noster usus, probabimus quod, quia motus de hoc ad illud assignat initium aliquod universale ad extremum aliud universale cum mensura aliqua descripta universali, et sic quousque finiatur circulus, tunc non est longe quin aestimemus quod renovatio motus sequitur hunc intellectum. Dicam igitur quod secundum hunc modum non potest compleri motus circularis; haec enim impressio secundum hunc modum est proveniens ex voluntate universali, quamvis sit secundum modum renovationis et transmutationis. Voluntas autem universalis, quomodocumque fuerit, non est nisi respectu naturae communis in eis, quamvis sit voluntas cum motu quam sequitur voluntas cum motu; hic autem motus qui est ab hoc hinc ad illud illinc, non est potior provenire ab illa voluntate huius motus qui est illinc ad tertium terminum. Igitur comparatio omnium partium motus aequalium singularium ad unamquamque illarum voluntatum intelligibilium mobilium eadem est; unde non est ibi pars quae dignior sit comparari < ... > ad unam illarum imaginationum, ad hoc ut sit eius comparatio ad suum initium < ...> una, quasi elongaverit se a suo initio propter possibilitatem, nec constat suum esse ab eo potius esse quam suum non esse; sed quod < non> debet esse ex sua causa, hoc enim non potest esse, sicut tu iam nosti. Quomodo enim potest dici quod motus de a ad b proveniat a voluntate intelligibili, et motus de b ad c proveniat ab alia voluntate intelligibili, et non sequatur ex unaquaque illarum voluntatum aliud praeter id quod secutum est, et e converso? Quoniam a et b et c consimiles sunt in sono, nulla autem voluntatum universalium est quae assignet potius a quam b, vel b potius quam c, igitur a non est dignior assignari quam b ex illa relatione si fuerit intelligibilis motor caeli, nec b plus quam c, nisi fuerit animal singulare, Postquam autem illi termini non assignantur in intelligentia, sed fiunt termini universales tantum, tunc non poterit esse potior motus de a ad b quam de b ad c. Deinde quomodo poterit poni in illa voluntas et imaginatio et deinde alia voluntas et imaginatio quae differant in aliquo quod praeteriit et ut non adhaereat uni proprio individuo propter quod consideretur? Cum omni autem hoc, intellectui nostro non est possibile ponere hanc transmutationem nisi communem imaginationi et sensui. Cum autem converterimus nos ad intellectum purum, poterimus intelligere universitatem motuum et partes transmutationis secundum quod intelligimus circulum simul. Igitur secundum omnes dispositiones necessarium est ut virtus animalis sit principium propinquum motui, quamvis nos non negamus ibi etiam esse virtutem intelligibilem quae moveatur hac transmutatione intelligibili, sed postquam innititur similitudini imaginationis. Sed potentiae intelligibili spoliatae omnibus modis variationis intellectum semper est praesens, sive intellectum eius sit universale de universali, sive sit universale de particulari, quemadmodum ostendimus. Si autem ita fuerit in re, tunc caelum movetur per animam et anima est propinquum principium sui motus, et in illa anima renovatur imaginatio et voluntas, et ipsa aestimat se habere apprehensionem rerum variabilium particularium et voluntatem essendi ipsas res particulares, et ipsa est perfectio corporis caeli et eius forma. Si autem non esset sic, sed esset existens per se omni modo, tunc esset intelligentia pura quae non variaretur nec permutaretur nec admisceretur ei aliquid quod est in potentia. Proximus autem motor caeli, quamvis non sit intelligentia, oportet tamen ut sit prius eo intelligentia quae est prior causa motus caeli. lam autem nosti quod hic motus indiget virtute infinita, spoliata a materia quae non movetur < ...> nec per intentionem. Anima vero quae movet caelum est, sicut iam notum est tibi, corporalis, convertibilis, variabilis, nec est spoliata a materia; cuius comparatio ad caelum est sicut comparatio nostrae animae animalis ad nos, cui est ut intelligat aliquo modo intelIigibilitate scilicet commixta materiae; et omnino suae aestimationes vel quae videntur aestimationes sunt certae, et eius imaginationes et quae videntur imaginationes sunt < ... >, sicut est intellectus activus in nobis, qui omnino innititur corpori. Sed primus motor eius est virtus Iibera a materia omnino et omni modo et, postquam non est possibile eam moveri ullo modo inquantum ipsa movet, et facit varietates et est libera, sicut iam tibi innotuit hoc, tunc oportet ut et ipsa moveat, quemadmodum motor movet, mediante motu alter ius motoris qui est actor motus ab initio suo, qui variator propter eam, et hic est modus quo movet motor motoris. Id autem quod movet motorem sine variatione sui nec per intentionem nec per desiderium id est finis et intentio quam intendit id quod movetur, et id est amatum, inquantum est amatum, et ipsum est bonitas apud amantem. Sed dico quod omne quod movetur, motu non violento, ad aliquid est et desiderium alicuius est, adeo quod naturae etiam est desiderium rei naturalis et hoc est perfectio essentialis corpori vel in sua forma vel in suo ubi vel in suo situ. Desiderium vero voluntatis est aliquid voluntarium, vel voluntas alicuius rei quaesitae sensibilis, sicut suavitas, vel aestimabilis imaginabilis, sicut victoria, vel opinabilis, sicut bonitas putativa. Inquisitor autem suavitatis est voluptas et inquisitor victoriae est ira, et inquisitor bonitatis putativae est opinio; inquisitor vero bonitatis purae et verae est intellectus, et haec inquisitio vocatur electio. Voluptas vero et ira non sunt convenientia substantiae corporis quod non variatur nec patitur, quia non convertitur ad dispositionem inconvenientem ut ab ea iterum rediens ad dispositionem convenientem delectetur, aut ut velit ulcisci propter id quod imaginat unde irascitur, praesertim cum omnis motus ad suavitatem vel ad victoriam finitus sit, et etiam quia plura eorum quae putantur non permanent putata semper. Necesse est igitur ut principium huius motus sit electio vel voluntas bonitatis verae, et necesse est etiam ut illa bonitas sit quae possit acquiri per motum et perveniri ad eam; vel sit bonitas cuius substantia non possit acquiri ullo modo, sed sit remota ab eo.
  • AVICENNA LATINUS, Liber de Philosophia prima sive Scientia divina, V-X. Édition critique par S. VAN RIET. Introduction par G. VERBEKE, Peeters-Brill, Louvain-Leiden 1980., VIII, 6, pp. 420, 17-422, 65
    [VIII, 6, pp. 420, 17-422, 65] Redibo igitur et dicam quod, si tu scires motus omnium caelestium, scires etiam omnem eclipsim et omnem applicationem et disiunctionem quae est ei secundum modum universalem, ita quod diceres de aliqua eclipsi quod, post tempus motus qui est de tali ad talem, erit septentrionalis dimidialis, et quod luna discedens ab ea veniet ad oppositionem talem, et quod inter hanc et aliam eclipsim consimilem praeteritam vel futuram erit tantum temporis, et similiter scires quae est dispositio inter alias duas eclipses, ita quod non erit aliquid de his quae accidunt his eclipsibus quod tu nescias, sed tu scires hoc universaliter. Haec enim intentio potest dici de multis eclipsibus quia uniuscuiusque earum dispositio est haec dispositio; tu vero scies aliqua ratione quod ilIa eclipsis non est nisi una tantum, sed hoc non removet universalitatem, si memor es eorum quae praediximus. Sed, cum omni hoc, fortasse non poteris iudicare modo per hoc esse hanc eclipsim vel non esse, nisi scieris singularia, scilicet videndo motus sensibiliter, et scieris quantum temporis est inter hanc eclipsim visam et illam, sed tamen non est hoc te scire quod de motibus est unus motus cuius dispositio est talis qualem tu vidisti, et quod inter ilIam et eclipsim talem est tantum temporis; hoc autem tu potes scire hoc modo sciendi, sed tamen tu non scies illud ea hora qua dubitabis de eo an illae sint an non, sed oportet ut iam acquisitum sit tibi per visum aliquid assignatum ei per quod scias dispositionem illius eclipsis. Si autem negaverit aliquis hoc vocari cognitionem particularis modo universali, non contendam cum eo; nostra enim intentio nunc alia est ab hoc, scilicet ad faciendum cognoscere quomodo res particulares sciuntur et apprehenduntur tali scientia et apprehensione quod per eas variatur sciens et quomodo sciuntur scientia et apprehensione quod per eas non variatur sciens. Tu enim, si scires de eclipsi quomodo invenitur, et tu esses semper, profecto esset tibi scientia non de eclipsi absoluta, sed de omni eclipsi quae fit, et tamen esse illam eclipsim et non esse non variaret in te aliquid. Tua enim scientia in duabus dispositionibus esset eadem, scilicet quod eclipsis, quae est cum talibus proprietatibus, esset post talem eclipsim vel post esse solis in ariete taliter et tali momento, et quod esset post talem eclipsim et quod post eam esset talis, et haec sententia esset in te certa, scilicet quod esset ante illam eclipsim et cum ilia et post illam. Si autem, interposito tempore in hoc, cognosceres quod in hoc instanti haec eclipsis non est, sed in alio, tunc non remaneret illa tua scientia quae tunc est, sed fieret alia scientia, et esset quasi variatio quam praesignavimus, quia non potest esse ut in hora qua removetur eclipsis sis secundum hoc quod fuisti ante remotionem, et hoc est quia es temporalis et momentaneus. Primus vero, qui non subest tempori nec eius iudicio, multo remotior est ab hoc ut ipse iudicet in hoc tempore, vel in illo, secundum quod eclipsis est in illo, et secundum quod iudicium de ea est novum vel cognitio nova. Scias etiam quod tu non pervenisti ad scientiam eclipsium particularium, nisi per hoc quod comprehendisti omnes earum causas, et quod comprehendisti quicquid est in caelo de motibus; postquam autem comprehendisti omnes causas et esse earum, movisti te ad omnia causata.

References in current editions

  • AVICENNA, Avicennae peripatetici philosophi ac medicorum facile primi opera in lucem redacta …, mandata ac sumptibus heredum nobilis viri domini Octaviani Scoti, Venetiis 1508, Philosophia Prima, tr. 9, c.2, f. 102vb
  • AVICENNA, Avicennae peripatetici philosophi ac medicorum facile primi opera in lucem redacta …, mandata ac sumptibus heredum nobilis viri domini Octaviani Scoti, Venetiis 1508., 103raC
Bibliographical notes
Edition updated and source corrected by A. BERTOLACCI in A. BERTOLACCI, « Subtilius speculando ». Le citazioni dellaP hilosophia prima di Avicenna nel Commento alla Metafisica di Alberto Magno, « Documenti e Studi sulla Tradizione Filosofica Medievale », 9, 1998, pp. 261-339.