Alpetragius [al-Biṭrūǧī]

Quoted text(s)

• F. J. CARMODY (ed.), al-Biṭrūǧī (Alpetragius), De motibus celorum: Critical Edition of the Latin Translation of Michael Scot, University of California Press, Berkeley/Los Angeles 1952, III, 3.4-IV, 4.1, pp.79-81
  [III, 3.4-IV, 4.1, pp.79-81] Et noluit primus magister per hoc dictum quod primi antiqui dixerunt quod stelle habent per se motum, propter hoc quod mouentur a celis; sed in suo dicto quod sunt duo motus est expergefactio, quod sunt duo modi motus stellarum, in suis celis et in suis motibus giratiuis; et isti sunt uisi per sensum, uolo dicere stellarum erraticarum et Solis et Lune. |3.5|Et iam explanauit primus magister cum hoc quod stelle sunt fixe firmate in locis suorum celorum, et quod non mouentur nisi per motum suorum celorum. Et quando hoc est ita, tunc non potest esse stellis rotatio giratiua cum consequentia suorum locorum in suis celis, nisi per motum qui accidit polis suorum celorum qui figuntur in eis cum rotatione quod sint poli super circulos notos sicut explanabitur post, si Deus uoluerit. |3.6|Et dixit sic primus magister quod motus celi superioris est simplex et quod motus inferiores eorum in simplicitate sunt secundum longitudinem ab eo aut propinquitatem. Tunc per ista dicta cecidit expergefactio super istum motum et respiratio super ipsum; quia est ex aperto et scito ab omnibus quod positio duorum polorum celi superioris quod mouet totum est diuersa positioni polorum aliorum celorum inferiorum ipso; |3.7|et si essent poli aliorum celorum idem, tunc esset celum unum, et non esset diuersitas in suo motu, |3.7a|quia motus celorum sunt super suos polos. Et cum hoc distinguitur unum ab altero; sed amborum centra sunt unum de necessitate. |3.8|Sed positio Tholomei duorum polorum zodiaci omnibus stellis incedentibus et stellato fuit error; quia si essent isti duo poli omnium, tunc omnes essent unum celum, et essent stelle mote preter suos celos, et diuersantur celi cum diuersitate positionis suorum polorum et diuersitate motus eius super ipsos, et nichil aliud; |3.8a|quia motus eius naturalis est super polos non super centra, quia non figitur super centra, quia est nobilius fulcitis supra centra; sed suus motus de necessitate est per fixionem suam super duos suos polos et circa centrum. |3.9|Et si motus celi esset super unum centrum, motus stellarum super ipsum non custodiretur secundum unum ordinem; et mouerentur loca polorum sicut mouentur alie partes; et non esset medium celi motum super circulos maiores quam partes propinque polis uel quam poli; non ergo est motus celorum super centra sed super polos. |3.10|Et quia apparet quod motus stellarum incedentium sunt diuersi, pertinet propter hoc quod sui celi sunt diuersi et quod diuersentur poli suorum celorum de necessitate; et sic quia est motus ueniens a motore primo; et principium deriuationis eius est ab eo, tunc uirtus de necessitate ibi est magis fortis. |3.11|signum super hoc est uelocitas motus, quia uelocitas est a maiori fortitudine uirtutis; et sine dubio motus diurnus est magis festinus omnibus motibus, tunc est celi quod est fortius celorum in uirtute; et cum hoc mouet omnes motu diurno. |3.12|Et illud quod erit propinquius motori est de necessitate maioris uirtutis quam illud quod est remotum, et magis festinat in motu, et istud secundum ordinem naturalem; et illud quod erit post est minus primo in uirtute et uelocitate; et iste sermo est radix operis nostri. |3.13|Et apparet quod maior uelocitas motuum et maior uirtus et magis simplex est celum quod mouet uniuersum motu diurno, |3.13a|et alii residui sunt sequentes ipsum in motu et uelocitantur ab ipso, et ipsi intendunt facere quod ipsum facit; et finis eorum est ad partem motus eius ut assimilentur ei, quia hoc est eis finis. Tunc quod erit de eis magis propinquum simile erit motus eius magis festinus, et sua uirtus est maior; et illud quod est remotius a propinquitate eius erit magis tardum et erit uirtus eius debilior. |3.14|Tunc quando explanatum est a nobis quod illud quod erit propinquius huic motori in motu; et illud quod est propinquum huic est similius cum eo, et magis festini motus quam illud quod elongatur ab ipso multum |3.14a|quod non appropinquauit similitudini in motu festino, secundum ordinem illorum motuum quem habent iste stelle incedentes secundum suam diuersitatem. Tunc iam applicuimus rei quam uoluimus. |3.15|Et induximus in hoc causam ordinis eius que non potest esse diuersa, quia diuersitas cecidit inter antiquos huius scientie et modernos in ordinatione istorum celorum. Et non cecidit aliquis illorum super causam que pertinet ad illam, et cecidit apud eos ordinatio quasi fortuitu, et finxerunt causas sine necessitate; |3.15a|et ego credo quod ista ordinatio que est famosa secundum ipsos fuit res credita; et post quando posteriores inquisiuerunt de causa eius, cecidit diuersitas inter illos secundum quod inuenitur in suis libris. |4.1|ET IAM HORA EST reuerti ad illud in quo fuimus. Tunc dico illud quod nos rectificat in hoc quod diximus quod deriuatio motus a corpore supremo est illud quod uidemus in isto mundo inferiori, mundo scilicet generationis et corruptionis qui est sub celo; |4.1a|quia uirtus motus qui mouet mundum, qui est corporis mouentis totum, apparet in illo secundum illum eundem modum, quia illud quod est ei propinquius est magis festini motus et fortioris quam illud quod est remotius; et hoc quia deriuatio motus circularis in ipsa preter motus suos naturales est ab illo.
• F. J. CARMODY (ed.), al-Biṭrūǧī (Alpetragius), De motibus celorum: Critical Edition of the Latin Translation of Michael Scot, University of California Press, Berkeley/Los Angeles 1952., V, 1-23a, pp. 82-85
  [V, 1-23a, pp. 82-85] |5.1|ET IN HOC SERMONE est sufficientia non parua, et sic quia motus continuus est unius moti, ab uno motore de necessitate, sicut explanatum est in Naturalibus, et est motus corporis superioris moti motu diurno solum, et est in quo non est mutatio diuersa; sed corpora inferiora sunt mota per istud corpus motum motu continuo et quia hoc corpus est terminatum, quia eius motus est circularis. |5.2|Et uirtus corporis finiti finitur de necessitate; tunc uirtus quam emittit in ipsum quod sequitur habet terminum de necessitate et deriuatur in corpora consequentia remissiue et successiue, quia ista corpora que sequntur post corpus supremum quodlibet mouetur, et mouet suo motu corpus quod sequitur ipsum; et uirtus propinquioris supremo in mouendo aliud est magis fortis quam remotioris ab ipso de necessitate. |5.3|Et quando hoc est ut diximus, tunc erunt iste uirtutes consequentes se in remissione peruenientes ad finem et complementum; et perueniet motus in ista successione ad rem que mouebitur et non mouet, et post ad corpus quod neque mouet neque mouetur; et tunc erit oppositum corporis supremi. Et quando figetur ista radix et firmabitur, erit res in motibus sperarum 7 |5.3a|(uolo dicere sperarum stellarum incedentium 7) et speram stellatam e diuerso ei. |5.4|Super quod operati sunt quadriuiales in astronomia, quia posuerunt illud quod mouetur prope primum esse tardioris motus, et quod est remotius ab illo est magis festini motus. Et dixerunt stellas tres superiors tardas ponderosas, et nominauerunt que sunt sub Sole leues ueloces. |5.5|Et sic est notum ab omnibus hominibus quod totum celum est numerus sperarum diuersarum ab inuicem, et quod unum contingit alterum contactu sano; et quia mouetur unum in altero, ideo ipse est in fine rotationis et equalitatis superficierum; et cum hoc continuantur unum cum altero, quia non est ibi aliud corpus quod sit inter ipsos. |5.6|Et est notum quod superficies concaua supremi est locus inferioris consequentis ipsum, et non est inter eos aut plenum aut uacuum alterius corporis extranei, sed unum contingit cum tota superficie alterum, uolo dicere quod nobis propinquius contingit superficiem superioris. |5.6a|Et apparet in sensu quod unum distinguitur ab altero propter distinctionem quarundam stellarum ab aliis, et hoc propter diuersitatem motuum illarum stellarum. |5.7|Et iam explanauit sapiens quod quodlibet illorum est fixum in suo celo, et quod nulla earum mouetur nisi motu sui celi, et quod motus diurnus comprehendit omnes quasi deferens ipsos; et hoc est scitum per uisum. Sed eius numerus famosus est 8 spere, et superius illorum est spera stellata, et propinquior illarum nobis est spera Lune; |5.7a|et ista 8 percipiuntur per sensum ex perceptione stellarum que sunt in eis. |5.8|Et nominauerunt postremi quadriuiales quod sunt 9, et illud est certius per illud quod certificatur de motibus eius diuersis et eius compositione; et hoc quia illud quod mouetur motu diurno simplici est supremum, et sequitur ipsum spera stellarum; et sequitur ex radicibus quas nominauimus quod sit spera stellata magis uelox in motu aliis inferioribus, et quod spera Saturni est magis uelox residuis, et sic currit ordinatio in residuis. |5.9|Et propter hoc erit spera stellata magis simplex inferioribus et magis festini motus, et illud quod sequitur ipsum magis simplex quam illud quod est remotius; et erit spera Lune secundum istam radicem tardioris motus et compositior. |5.10|Sed quod fecit quadriuiales et omnes antecessores habentes considerationem in hac scientia, quod causa in illo est contraria huic, et hoc quia inspexerunt illud quod ipsi uident per sensum, et posuerunt pro radice ipsum; et sustentati sunt super ipsum primo secundum quod accidit eis secundum sensum de mutatione stellarum. |5.11|Et non inspexerunt illud quod accidit per rationem, neque illud quod accidit per naturam eis, licet ipsi concedant quod plures illorum motuum (quos habent stelle per sensum) diuersificantur ab eo quod accidit eis secundum ueritatem, et quod diuersitas quarundam partium illorum motuum est secundum apparens nobis, quia omnes eorum motus secundum ueritatem currunt secundum unum ordinem rotationis obseruate, in qua non est additio aut diminutio, et quod sensus in nobis est qui errat in sensu de diuersitate suorum motuum. |5.12|Et postquam permansit apud illos fixum quod sensus diuersificat a ueritate rei ipsius, tunc quomodo potuit esse sensus radix quam sequantur et operantur secundum ipsam, et maxime in longitudine magna que est inter uisus nostros et ipsas? Et fortasse opinio eorum in illis motibus, qui sunt festini aut tardi (propter illud quod apparuit eis de sensu) fuit error sensus in principio rei. |5.13|Et propter hoc opinati sunt quod motus istarum sperarum 7 est diuersus motui totius et econtra ipsum, uolo dicere quod motus earum sit ab occidente ad orientem; et istud est maxime distans a ueritate et ei super quod est res secundum se, quia ibi non est contra neque diuersum, nisi quia in diuersis rebus particularibus per quas accidit distinctio unius ab altero. |5.14|Et quia eis est principium et elementum unum, quomodo poterit saluari quod una para sit contra aliam? et iam explanauit sapiens quod non est ibi contrarietas; et si dicant quod illud quod est ibi inter ipsa non est oppositio, quia motus circularis non obuiat motui circulari, ego dico quod motus de oriente ad occidentem est contrarius motui de occidente ad orientem. |5.15|Et similiter affirmauit celo dextrum et sinistrum, et quod dextrum nobilius est sinistro, et quod uirtus est in parte dextra, et quod dextrum celi est locus a quo incipit suus motus (et est oriens); et suum sinistrum est in parte ad quam est motus (et est occidens). Et explanauit cum hoc quod motus per naturam est a dextro ad sinistrum; |5.15a|et motus sperarum 7 secundum opinionem illorum est a parte occidentis ad partem orientis, tunc est a parte sinistri ad partem dextri; et est motus celi innaturalis, tunc eius motus exiens a natura, tunc erit per uiolentiam. |5.16|Et ipsi posuerunt hunc motum illis secundum quod esset naturalis, et quod motus diurnus fundatur super motum istum; et istud exiuit a rebus rationis celorum, quia non est ibi diuersitas neque uiolentia; et si esset ibi aliqua uiolentia, destrueret suum ordinem, et appareret alteratio et transmutatio in ipso; tunc non sunt motus istorum celorum 7 in contrario neque diuersum a motu celi supremi, sed isti celi mouentur in desiderio ad motum supremi, et per illud appetunt assimilari. |5.17|Et propinquius est ut credamus quod suus motus ad diuersum et ad contrarium non sit motus quam ut sit motus, quia melius est dicere de pigritante et tarditate in motu festino (quod non mouebatur per illud quod incurtabat) quam quod mouebatur. |5.18|Sed Tholomeus et alii quadriuiales, propter hoc quod uiderunt de posterioratione ex uniuerso et sua longitudine a locis equatoris diei in quibus eas uiderunt prius, qui estimatus est in celo supremo, crediderunt ex hoc quod mouentur ad illam partem; tunc posuerunt motus eorum proprios et naturales diuersos motui supremi et in eius oppositione; et posuerunt illud quod est propinquius supremo tardioris motus quam illud quod est remotius ab ipso. |5.19|Et firmauerunt cum hoc celo stellato duos motus, motum in longitudine et motum in latitudine. Et eum qui est in longitudine dixerunt ab occidente ad orientem, et eum qui est in latitudine a meridie in septentrionem et a septentrione in meridiem ab equatore diei, et hoc secundum quod dederunt eis sue considerationes. |5.20|Et sic affirmauerunt cuilibet de 7 que sunt sub, sed Soli duos motus ab oriente ad occidentem, et alium in latitudine a meridie in septentrionem et a septentrione in meridiem, et diuersantur in longitudine secundum uelocitatem et tarditatem. |5.21|Et simile istis motibus appropiauerunt [sic] Lune et addendo duas diuersitates alias secundum reflexionem epicicli quem posuerunt illi; et sic affirmauerunt stellis erraticis simile istis motibus illud quod est in longitudine et latitudine et reflexione, et cum hoc diuersitatem in uelocitate et tarditate, |5.21a|et cum hoc stationem aiquando et retrogradationem et directionem aliquando cum reflexione in latitudine, nisi quia hec reflexio diuersatur in illis. |5.22|Et est motus in latitudine in duabus stellis Ueneris et Mercurii diuersus secundum reflexionem epicicli, sicut est in Luna, |5.22a|nisi quia mutatio celorum suorum deferentium epiciclos in Uenere semper erit ad partem septentrionis, et in Mercurio ad partem meridianam, et hoc quia obuiat stella cum parte in qua fuit parti opposite, et mutatur ad partem eius. |5.23|Tunc pars meridiana zodiaci obuiabit Ueneri quando erit super punctum sectionis et fiet septentrionalis, et pars septentrionalis obuiabit stelle Mercurii quando erit in sectione et fiet meridiana, quousque sit stella in una parte zodiaci semper. Et simile huius motus est ualde remotum in celo quia non est rotatio in ueritate; |5.23a|et iste mutationes omnes sunt secundum quod firmauerunt ex considerationibus et secundum quod dedit eis aspectus per uisum.

References in current editions

• No reference