Quidam posteriorum Peripateticorum [al-Ġazālī, Ibn Rušd, Ibn Sīnā]

Quoted text(s)

• J. MUCKLE, Algazel’s Metaphyiscs : A Mediaeval Translation, St. Michael’s College, Toronto 1933, pp. 46.16-47.6
  [pp. 46.16-47.6] lam autem convenerunt philosophi in hoc ut appellarent primum possibile, secundum vero debitum vel necesse esse. Dicemus igitur quod quicquid est cuius esse est a se ipso non ab alio, illud est debitum vel necesse esse: quicquid autem est non habens esse a se ipso, illud vel est prohibitum in se, et est impossibile esse umquam, vel est possibile in se. Quod autem est debitum essendi est necesse esse; prohibitum autem essendi est necessarium non esse; possibile vero est id quod non sequitur necessario esse, vel non esse. Quicquid autem est possibile in se, cum habuerit esse, esse eius est ab alio a se sine dubio. Si enim esset a se ipso, tunc esset debitum, non possibile. Esse autem ab alio habet tres respectus; unum ut si ponatur esse illud, a quo est quod est eius causa, causatum fit debitum, eo quod premonstratum quod esse causati debet esse, existente causa. Aliud ut si ponatur causa non esse, ipsum causatum fit prohibitum. Si enim esset, tunc esset per se sine causa; esset igitur debitum per se. Tercium ut non consideretur an eius causa sit, vel non sit, sed consideretur ipsum tantum per se; habebit ergo ex se ipso tercium membrum scilicet possibilitatem.
• AVERROES, Aristotelis Metaphysicorum libri XIIII cum Averrois Cordubensis in eosdem commentariis et epitome Theophrasti Metaphysicorum liber, Venetiis Apud Iunctas 1562, L. 5, text. comm. 6, f. 109 L-M
  [L. 5, text. comm. 6, f. 109 L-M] Et d[ixit] hoc, quia entia necessaria in rei veritate sunt illa, quae sunt necessaria per se sine causa. Et ideo descriptio necessarii, illud quod impossibile est ut sit alio modo. Et hoc dividitur duobus modis: quorum unus est iste, quod impossibile est ut sit alio modo per se et est hoc necessarium simpliciter: quod quidam Moderni appelant inevitabile inesse. Secundus est illud, quod fit propter aliud, secundum quem modum dicunt quidam Moderni debitum, et necessarium per aliud. Et, cum induxit hunc modum modorum necessariorum, d[einde] haec est igitur declaratio etc. I[d est] et declarat rationem necessarii, et facit eam etiam intelligi in omnibus rebus necessariis hoc, quod impossibile est ut sit alio modo ab eo secundum quod est.
• AVICENNA LATINUS, Liber de Philosophia prima sive Scientia divina, I-IV. Édition critique par S. VAN RIET. Introduction par G. VERBEKE, Peeters-Brill, Louvain-Leiden 1977., I, 6, pp. 44.24-48.38
  [I, 6, pp. 44.24-48.38] Quod autem necesse esse non habet causam, manifestum est. Si enim necesse esse haberet causam sui esse, profecto eius esse esset per illam. Quicquid autem est cuius esse est per aliquid, cum consideratum fuerit per se, non habebit esse necessarium; quicquid autem consideratum per se sine alio non habet esse necessarium, non est necesse esse per se. Unde constat quod, si necesse esse per se haberet causam, profecto non esset necesse esse per se. Manifestum est igitur quod necesse esse non habet causam. Et patet etiam ex hoc quod impossibile est ut aliquid idem sit necesse esse per se et necesse esse per aliud: si enim eius esse esset per aliud, tunc impossibile esset illud inveniri sine ilIo alio, impossibile igitur esset inveniri necesse esse per se; si enim esset necessarium per se, iam haberet esse, et illud aliud nihil ageret ad illud esse necessarium; quicquid enim est ad cuius esse agit aliud, eius esse non est necessarium in se. Quicquid autem possibile est consideratum in se, eius esse et eius non esse utrumque est per causam. Cum enim habuerit esse, tunc iam acquisitum est sibi esse discretum a non esse. Cum vero desierit esse, iam acquisitum est sibi non esse discretum ab esse. Igitur non potest esse quin utrumlibet istorum duorum acquiratur sibi ab alia a se vel non ab alio a se. Si autem acquiritur ab alio a se, tunc illud aliud est causa. Si vera non acquiritur ab alio a se, manifestum est autem quod quicquid post non esse habet esse iam appropriatum est per aliquid quod sibi advenit ab alio a se, similiter et in non esse, tunc, ad appropriandum sibi utrumlibet, id quod ipsum est vel est sufficiens vel non sufficiens. Si autem id quod est sufficiens est ad appropriandum sibi utrumlibet illorum duorum, ita ut sit aliquid illorum duorum, tunc illud est necessarium sibi ipsi per se. lam autem positum erat non esse necesse. Igitur hoc est inconveniens et impossibile. Si autem id quod est non est sufficiens ad acquirendum sibi utrumlibet, sed per aliquid aliud adiunctum est sibi esse id quod est, tunc esse illius est ex esse alterius a se, quo eget ad esse, et sic illud est causa eius. Igitur habet causam; et omnino non habebit aliquod duorum acquisitorum per seipsum, sed per causam: intentio enim essendi est ex causa quae est causa essendi, et intentio non essendi est ex causa quae est privatio causae intentionis essendi, sicut scisti. Dicemus igitur quod oportet illud fieri necessarium esse per causam et respectu eius. Si enim non fuerit necessarium esse existente essentia causae et comparatione eius, erit etiam possibile. Unde potest concedi illud esse et non esse non appropriatum aliquo illorum duorum; et hoc iterum eget ut sit aliquid tertium per quod assignetur ei esse post non esse, vel post esse non esse, cum causa habuerit esse; est ergo illud alia causa, et sic itur in infinitum, et cum hoc non erit ei appropriatum esse nec acquiretur ei esse, et hoc est absurdum, non ob hoc tantum quod causae eunt in infinitum (hoc autem dubium est hic ad removendum), sed ob hoc quod nondum habet per quod approprietur; iam autem positum est illud habere esse. Igitur manifestum est quod quicquid possibile est esse, non habet esse nisi cum necessarium est esse respectu suae causae. Dicemus etiam esse impossibile ut ei quod est necesse esse sit compar aliud necesse esse, ita ut hoc simul habeat esse cum ilIo, et illud simul habeat esse cum isto, nec unum eorum sit causa alterius, sed sint coaequalia in comitantia essendi. Cum enim considerata fuerit essentia uniuscuiusque eorum per se sine alio, non potest esse quin sit vel necessarium per se, vel non necessarium per se. Si autem fuerit necessarium per se, non potest esse quin vel habeat etiam necessitatem respectu sui cum secundo, et tunc erit illud necesse esse per se et necesse esse propter aliud a se, et hoc est frivolum, sicut supra ostendimus, vel non habeat necessitatem propter aliud, ita ut esse eius non debeat sequi ex esse alterius nec comitetur illud, nec esse eius pendeat ex esse alterius, ita ut hoc non habeat esse nisi et alterum habuerit esse. Si autem non fuerit necessarium per se, oportebit tunc ut, respectu sui, sit possibile esse et, respectu alterius, sit necesse esse, et impossibile est etiam quin illud aliud vel sit similiter vel non sit similiter. Sed si illud aliud fuerit similiter, tunc non potest esse quin necessitas esse huius sit ex illo, cum illud sit in termino possibiliter essendi, vel in termino necessario essendi. Si autem necessitas essendi huius fuerit ex illo cum illud fuerit in termino necessario essendi, et non ex se nec ex tertio contingente, sicut supra diximus, sed ex illo quod est ex ipso et necessitas esse huius fuerit condicione necessitatis essendi illius cum illo quod acquiritur postea ex necessitate essendi, posterioritate essentiali, tunc non acquiretur necessitas essendi ullo modo. Si autem necessitas essendi huius fuerit ex illo cum illud fuerit in termino possibilitatis, tunc necessitas essendi huius erit ex essentia illius, et illo existente in termino possibilitatis acquirente huic necessitatem essendi, nec acquirente ab isto terminum possibilitatis, sed necessitatem. Igitur causa huius erit possibilitas essendi illius, cum hoc non sit causa illius; erunt igitur non coaequalia, cum unumquodque eorum sit causa per se et causatum per se. Deinde contingit etiam aliud quod, cum possibilitas essendi illius fuerit causa necessitatis essendi istius, tunc esse illius non pendebit ex esse istius, sed ex possibilitate eius. Igitur oportebit ut esse huius sit simul cum non esse illius; iam autem posuimus illa coaequalia; tunc hoc est impossibile: igitur non est possibile ut sint coaequalia in esse, ita ut non pendeant ex causa extrinseca; sed oportet ut unum eorum sit primum per seipsum et sit ibi causa extrinseca quae faciat utrumque necessario esse, necessitate pendendi inter se, vel faciat necessarium pendere necessitas utriusque. Relativorum autem non est necesse unum esse ex altero, sed cum altero. Quod autem facit illa duo esse necessario est causa quae coniungit illa, vel etiam duae materiae, vel duo subiecta de quibus illa praedicantur. Non autem esse duarum materiarum vel duorum subiectorum tantum sufficit ad hoc, sed esse tertium quod coniungit illa, et hoc est quoniam non potest esse quin esse et certitudo uniuscuiusque duorum vel sit esse cum alio, et tunc esse eius per se erit non necessarium; igitur erit possibile; itaque erit causatum, et erit sicut diximus, quod causa eius non est comitans illud in esse, et ita causa eius erit aliud, et tunc illud et aliud non erunt causa habitudinis quae est inter ilia, sed illud aliud. Vel non sit esse cum alio, igitur hoc esse cum alio erit aliquid noviter adveniens super suum esse proprium et consequens illud, et etiam esse quod est ex parte eius non erit ex comitantia inquantum sunt comitantia, sed ex causa praecedente, si ipsum fuerit causatum. Tunc ergo ipsum esse eius aut erit ex suo comite, non inquantum est comes, sed inquantum est esse sui comitis quod est ei proprium, et ita non erunt comitantia, sed causa et causatum, et comes eius erit etiam causa habitudinis aestimativae inter ea, sicut pater et filius, aut erunt comitantia secundum hoc quod nullum eorum est causa alterius, et habitudo erit necessaria ad esse eorum. Igitur prima causa habitudinis erit res extrinseca, faciens esse duas essentias eorum, sicut scisti, et habitudo erit accidentalis: unde non erit ibi comitantia nisi per accidens separabile vel inseparabile. Sed hoc est aliud ab eo in quo sumus; habitudo autem quae est per accidens erit causa sine dubio; unde secundum comitantiam erunt utraque causata, et ita nullum eorum est necessarium esse per se.

References in current editions

• AVERROES, Metaphysica. Tomus octavus operum Aristotelis Stagiritae. Peripateticorum Principis, universam illam scientiam complectens : quam Metaphysicam vocant vel sapientiam, quatuor decim digestam libris. Cum Averrois Cordubensis duplici expositione ... . Partiti euimus suae unicuique particuļe ... . Apposita sunt Aurea illa eipthomata metaphysicae quatuor secta tractatibus & ipsius Theophrasti librum Metaphysiciorum, Cominus de Tridino Montisferrati, Venezia 1560., L. 5, text. comm. 6