Avicenna [Ibn Sīnā]

Quoted text(s)

• AVICENNA LATINUS, Liber de Philosophia prima sive Scientia divina, V-X. Édition critique par S. VAN RIET. Introduction par G. VERBEKE, Peeters-Brill, Louvain-Leiden 1980, V, 1, pp. 228.24-238.56
  [V, c. 1, pp. 228.24-238.56] Ergo universale ex hoc quod est universale est quiddam , et ex hoc quod est quiddam cui accidit universalitas est quiddam aliud; ergo de universali, ex hoc quod est universale constitutum, significatur unus praedictorum terminorum, quia, cum ipsum fuerit homo vel equus, erit hic intentio alia praeter intentionem universalitatis, quae est humanitas vel equinitas. Definitio enim equinitatis est praeter definitionem universalitatis nec universalitas continetur in definitione equinitatis. Equinitas etenim habet definitionem quae non eget universalitate, sed est cui accidit universalitas. Unde ipsa equinitas non est aliquid nisi equinitas tantum; ipsa enim in se nec est multa nec unum, nec est existens in his sensibilibus nec in anima, nec est aliquid horum potentia vel effectu, ita ut hoc contineatur intra essentiam equinitatis, sed ex hoc quod est equinitas tantum. Unitas autem est proprietas quae cum adiungitur equinitati, fit equinitas propter ipsam proprietatem unum. Similiter etiam equinitas habet praeter hanc multas alias proprietates accidentes sibi. Equinitas ergo, ex hoc quod in definitione eius conveniunt multa, est communis, sed ex hoc quod accipitur cum proprietatibus et accidentibus signatis, est singularis. Equinitas ergo in se est equinitas tantum. Si quis autem interrogaverit nos de equinitate secundum contradictionem, scilicet an equinitas, ex hoc quod est equinitas, sit a vel non < a> , non erit responsio nisi secundum negationem, quicquid illud fuerit, non autem secundum negationem eius quod est, sed eius quod dicitur de ea, videlicet quoniam non debet dici quod equinitas ex hoc quod est equinitas non est < a > , sed, ex hoc quod est equinitas, non est equinitas a nec aliquid aliorum. Si autem partes quaestionis fuerint duae affirmativae immediate, tunc non erit necesse respondere aliquam illarum ullo modo, quoniam alterius earum, scilicet affirmativae, quae comitatur negationem, intellectus est quod, cum res non fuerit appropriata altera affirmativa, appropriabitur hac altera affirmativa. Cum autem fuerit appropriata hac, eius essentia non erit ipsa proprietas: homo enim cum est unus vel albus, tunc essentia humanitatis non erit ipsa essentia unitatis vel albedinis, nec essentia hominis erit essentia unius vel albi. Cum ergo subiectum quaestionis posita fuerit ipsa humanitas secundum quod est humanitas veluti aliquid unum, et interrogaverint nos secundum aliquod contrariorum dicentes quod aut est unum aut multa, tunc non erit necesse respondere aliquod illorum: ipsa enim humanitas, ex hoc quod est ipsa humanitas, est quiddam praeter aliquid illorum in cuius definitione non accipitur nisi humanitas tantum. Sed si proprietas eius est esse unum vel multa, sicut proprietas quae eam sequitur, tunc sine dubio appropriabitur per hoc, sed tamen ipsa non erit ipsum appropriatum, ex hoc quod est humanitas; ergo, ex hoc quod ipsa est humanitas, non est ipsum unum vel multum, sed est aliud quiddam cui illud accidit extrinsecus. Cum ergo ipsa consideratur secundum hoc quod est humanitas tantum, non erit tunc necesse considerari cum hoc id quod accidit ei extrinsecus. Ponamus ergo in hoc duas considerationes, unam considerationem de ipsa secundum quod est ipsa, et aliam considerationem de consequentibus ipsam. Secundum autem primam considerationem, non est nisi humanitas tantum. Unde, si quis interrogaverit an humanitas quae est in Platone, ex hoc quod est humanitas, sit alia ab illa quae est in Socrate et necessario dixerimus non, non oportebit consentire ei ut dicat: «ergo haec et illa sunt una numero », quoniam negatio illa absoluta fuit et intelleximus in ea quod illa humanitas, ex hoc quod est humanitas, est humanitas tantum, sed ex hoc quod ipsa est alia ab humanitate quae est in Socrate quiddam extrinsecum est. Ipse vero non interrogavit de humanitate nisi ex hoc quod est humanitas. Cum autem dixit: «humanitas quae est in Platone, ex hoc quod est humanitas», iam posuit ei respectum ex hoc quod est humanitas; attribuit ergo ei respectum extraneum ab ea, cum dixit: «quae est in Platone», aut «quae est illa quae est in Platone». Nam si non, tunc iam accepissemus humanitatem ex hoc quod est in Platone. Cum enim exspoliaverimus considerantes illam per se secundum hoc quod est humanitas, non potest esse quin haec dictio, scilicet quae est, vel referatur ad humanitatem quae est in Platone, et tunc hoc erit absurdum: non enim cohaeret ut humanitas sit in Platone ex respectu quo ipsa est humanitas tantum; vel referatur ad humanitatem, et tunc nominatio Platonis frustra fuit, nisi intelligatur quia hoc quod humanitati accidit esse in Platone extrinsecum fuit; iam autem destruximus eam sic esse in Platone; sed si potest ita esse, sic etiam habet respectum praeter humanitatem. Si quis autem interrogaverit dicens: «nonne respondistis dicentes quod ipsa non est ita, cum ipsa non sit ita praeter suum esse humanitatis quo ipsa est humanitas», dicemus nos non respondisse quod ipsa, ex hoc quod est humanitas, non est ita, sed respondisse quod ipsa, non ex hoc quod est humanitas, est ita. lam autem nota est in logica horum differentia. Amplius. Subiectum huiusmodi quaestionum plerumque videtur indefinite cum non determinatur signo, et tunc non fiet ad illam responsio nisi ponatur ipsa humanitas quasi aliqua designata absque omni multitudine, et tunc nostra dictio, scilicet ex hoc quod ipsa est humanitas non est pars subiecti, eo quod < non> congrue dicitur humanitas quae est ex hoc quod est humanitas, alioquin, fieret indefinita. Si autem dicitur ipsa humanitas quae est ex hoc quod est ipsa humanitas, iam cecidit in eam designatio quae addita est supra humanitatem. Si autem nos consenserimus in hoc, utraeque partes quaestionis removebuntur ab ea; et tunc non oportebit esse unum vel multa nec ipsa nec aliud, nisi secundum intentionem quam necesse est esse ipsam vel aliam. Et tunc dicetur quod necesse est esse aliam propter accidentia quae sunt cum illa, quoniam numquam invenitur sine accidentibus, et tunc non accipietur secundum hoc quod est humanitas tantum. Postquam autem humanitas Platonis non est sua nisi propter accidentia, tunc haec accidentia habent actiones in individuo Platonis, eo quod ipsum compositum est ex homine vel ex humanitate et accidentibus quae comitantur illud tamquam partes eius, et habent actionem in homine vel in humanitate, eo quod referuntur ad hominem. Repetemus autem ea a capite et recolligemus ad declarandum ea alio modo tamquam rememorantes quae praedicta sunt. Dicemus ergo quod hic est quiddam sensibile quod est animal vel homo cum materia et accidentibus, et hoc est homo naturalis. Et hic est quiddam quod est animal vel homo, consideratum in seipso secundum hoc quod est ipsum, non accepto cum eo hoc quod est sibi admixtum, sine condicione communis aut proprii aut unius aut multi nec in effectu nec in respectu etiam potentiae secundum quod est aliquid in potentia: animal enim ex hoc quod est animal et homo ex hoc quod est homo, scilicet quantum ad definitionem suam et intellectum suum absque consideratione omnium aliorum quae comitantur illud, non est nisi animal vel homo. Sed animal commune et animal individuum, et animal secundum respectum quo in potentia est commune vel proprium, et animal secundum respectum quo est in his sensibilibus vel intellectum in anima, est animal et aliud, non animal consideratum in se tantum. Manifestum est autem quod, cum fuerit animal et aliud quod non est animal, animal tunc erit in hoc quasi pars eius; similiter et homo. Poterit autem animal per se considerari, quamvis sit cum alio a se; essentia enim eius est cum alio a se; ergo essentia eius est ipsi per se; ipsum vero esse cum alio a se est quiddam quod accidit ei vel aliquid quod comitatur naturam suam, sicut haec animalitas et humanitas; igitur haec consideratio praecedit in esse et animal quod est individuum propter accidentia sua et universale quod est in his sensibilibus et intelligibile, sicut simplex praecedit compositum et sicut pars totum: ex hoc enim esse nec est genus nec species nec individuum nec unum nec multa, sed ex hoc esse est tantum animal et tantum homo. Sed comitatur illud sine dubio esse unum vel multa, cum impossibile sit aliquid esse et non esse alterum istorum, quamvis sit comitans ipsum extrinsecus; hoc autem animal, secundum hanc condicionem, quamvis habeat esse in omni individuo, non tamen ex hac condicione est animal perfectum, quamvis sequitur ut fiat aliquod animal, non quod in veritate suae essentiae ex hac condicione sit aliquod animal. Hoc enim quod ipsum animal in individuo est aliquod animal non prohibet ipsum esse animal ex hoc quod est animal, sed non hac condicione ut sit animal ex hoc quod est in illo: cum enim hoc individuum fuerit aliquod animal, tunc aliquod animal habet esse. Ergo animal quod est pars alicuius animalis habet esse, sicut albedo; quae, quamvis sit inseparabilis a materia, in se tamen haec habet esse albedo, sic in materia aliud est considerata in se et habet veritatem essendi per se, quamvis veritati sui esse accidat adiungi alii in esse. Potest autem aliquis dicere quod animal ex hoc quod est animal non habet esse in individuis, quia quod est in individuis est aliquod animal, non animal ex hoc quod est animal; sed animal ex hoc quod est animal habet esse; ergo habet esse extra individua. Nam si animal ex hoc quod est animal habet esse in hoc individuo, tunc necesse est ut aut sit proprium eius, aut non proprium. Si autem est proprium, tunc animal ex hoc quod est animal non est existens in eo nec est ipsum, sed est aliquod animal. Si vero non est proprium, tunc aliquid unum et idem numero habet esse in multitudine; quod est impossibile. Hanc autem quaestionem, quamvis sit frivola, tamen induximus ideo quod multos qui videbantur sapientes duxit in errorem. Dicemus ergo quod in hac quaestione venit error multis modis. Unus fuit opinio quod id quod est animal, cum fuerit aliquod animal, tunc natura animalitatis, considerata in se non secundum aliud, non habet esse cum illo; declaratio autem huius erroris iam patuit ex praedictis. Alius fuit opinio de hoc quod animal ex hoc quod est animal debet esse proprium vel improprium secundum remotionem. Sed non est ita. Animal enim consideratum ex hoc quod est animal et secundum eius animalitatem nec est proprium nec improprium, quod est commune; utrumque enim removetur ab eo, nam ipsum, ex animalitate sua, tantum est animal. Intentio vero animalis, ex hoc quod est animal, est praeter intentionem proprii et communis nec sunt intrantia in suam quidditatem. Cum igitur hoc ita sit, tunc animal ex hoc quod est animal nec est proprium nec commune ex sua animalitate, sed est animal, non aliud aliquid a se de dispositionibus, sed consequitur ipsum esse proprium vel commune. Hoc autem quod dicit impossibile esse quin sit aut proprium aut commune, si intelligit ipsum ex sua animalitate necessario debere esse aliquid illorum duorum, falsum: nam nihil eorum est ex sua animalitate. Si vero intelligit impossibile esse quin sit aliquod eorum in eis quae sunt, quia non potest esse quin sequatur ipsum esse aliquid eorum, verax est, eo quod necessario sequitur animal esse proprium vel commune. Quodcumque autem horum acciderit, non destruetur animalitas, quae est ex hoc quod nec est proprium nec commune, sed fit postea proprium vel commune per id quod accidit ei de dispositionibus. Hic est autem quiddam quod debet intelligi, scilicet quia verum est dicere quod de animali, ex hoc quod est animal, non debet praedicari proprietas nec communitas, nec est verum dicere quod de animali, ex hoc quod est animal, debet non praedicari proprietas vel communitas; scilicet nam si animalitas faceret debere non praedicari de eo proprietatem vel communitatem, tunc nec esset animal proprium nec esset animal commune; et secundum hoc debes intelligere magnam esse distantiam inter ilia, et ob hoc etiam interest an dicatur quod animal, ex hoc quod est animal per se, sine condicione alterius, et an dicatur quod animal, ex hoc quod est animal per se, cum condicione non rei alterius. Si enim concederetur quod animal, ex hoc quod est animal per se, esset cum condicione quod non haberet esse in sensibilibus istis, non tamen concederetur quod platonitas esset in sensibilibus istis; esse enim animalis cum condicione non rei alterius in intellectu tantum est; animal vera per se, non cum condicione rei alterius, habet esse in sensibilibus. Ipsum vero in se in veritate sua est sine condicione alterius rei, quamvis sit cum mille condicionibus quae adiunguntur ei extrinsecus. Animal ergo per se ex sua animalitate habet esse in istis sensibilibus; hoc autem non facit debere ipsum esse separatum per se. Ipsum enim hoc quod est in se, sine omnibus condicionibus quae sequuntur ilIud, habet esse in istis; iam autem circumdederunt illud extrinsecus condiciones et dispositiones. Ipsum ergo in definitione suae unitatis propter quam est unum illius collectionis est animal per se absque condicione alterius rei, quamvis illa unitas addita est ei super animalitatem suam et est de aliis consequentibus. Si autem esset hic animal separatum per se, quemadmodum putaverunt illi, tunc non esset hoc animal quod inquirimus et de quo loquimur. Nos enim inquirimus animal quod praedicetur de multis quorum unumquodque sit ipsum. Separatum vero non praedicatur de his, quoniam nullum eorum est ipsum: unde non est opus eo ad id ad quod intendimus. Animal ergo acceptum cum accidentibus suis est res naturalis; acceptum vero per se est natura, de qua dicitur quod esse eius prius est quam esse naturale, sicut simplex prius est composito, et hoc est cuius esse proprie dicitur divinum esse, quoniam causa sui esse ex hoc quod est animal est Dei intentione. Ipsum vero esse cum materia et accidentibus et ipsum esse hoc individuum, quamvis sit divina intentio, attribuitur tamen naturae particulari. Unde, sicut animal in esse habet plures modos, sic etiam et in intellectu. In intellectu etenim est forma animalis abstracta secundum abstractionem quam praediximus, et dicitur ipsum hoc modo forma intelligibilis. In intellectu autem forma animalis taliter est quod in intellectu convenit ex una et eadem definitione multis particularibus. Quapropter una forma apud intellectum erit relata ad multitudinem, et secundum hunc respectum est universale, quia ipsum est una intentio in intellectu, cuius comparatio non variatur ad quodcumque acceperis animalium, videlicet quoniam, cuiusque eorum primum repraesentaveris formam in imaginatione, si postea exspoliaverit intellectus intentionem eius ab accidentibus, acquiretur in intellectu haec ipsa forma. Ergo haec forma est quae acquiritur de exspoliatione animalitatis a qualibet imaginatione individuali accepta de esse extrinseco, quamvis ipsa non habeat esse extrinsecus, sed imaginatio abstrahit eam. Haec autem forma, quamvis respectu individuorum sit universalis, tamen , respectu animae singularis in qua imprimitur, est individua; ipsa enim est una ex formis quae sunt in intellectu, et quia singulae animae sunt multae numero, tunc eo modo quo sunt particulares habebunt ipsae aliud intellectum universale, quod in tali comparatione est ad ipsas in quali est ad extra, et discemitur in anima ab hac forma quae est universalis comparatione sui ad extra quae praedicatur de illis et de aliis. Repetemus autem haec verba in proximo cum alia expositione. Ergo res communes aliquo modo habent esse extrinsecus et aliquo modo non; quod autem una et eadem res numero sit praedicata de multis, scilicet praedicata de hoc individuo ita ut hoc individuum sit ipsa et de hoc individuo similiter, impossibile esse manifestum est. Hoc autem adhuc apertius fiet. Res autem communes eo modo quo sunt communes in effectu habent esse < ... >.
• AVICENNA LATINUS, Liber de Philosophia prima sive Scientia divina, V-X. Édition critique par S. VAN RIET. Introduction par G. VERBEKE, Peeters-Brill, Louvain-Leiden 1980, V, 2, p. 239.61-67
  [V, c. 2, p. 239. 61-67] lam autem manifestum est quid sit universale in eis quae sint, scilicet haec natura cui accidit unus de intellectibus quem appellamus universale, qui intellectus non habet esse per se solum in sensibilibus ullo modo; universale enim ex hoc quod est universale non habet esse per se solum; non est autem dubitatio de eo < nisi> an habeat esse inquantum accidit aliquibus rebus, ad hoc ut ipsum sit in sensibilibus; verbi gratia, aliquid quod est homo ipsum habet esse in Platone et Socrate et Hippocrate.

References in current editions

• AVICENNA LATINUS, Liber de Philosophia prima sive Scientia divina, V-X. Édition critique par S. VAN RIET. Introduction par G. VERBEKE, Peeters-Brill, Louvain-Leiden 1980. , V, 1, pp. 228.24-238.56