Avicenna [Ibn Sīnā]

Quoted text(s)

• F. HUDRY (with an introduction by A. de LIBERA), Avicennae Logica - Texte latin, édition critique et introduction doctrinale, Vrin, Paris 2018., I-9(10), pp. 179-185
  Species autem apud Graecos dicebatur secundum aliam intentionem praeter speciem logicam. Nomen enim quod transtulerunt Graeci philosophi ad intentionem speciei logicae prius imposuerant — secundum primam institutionem apud Graecos — intentioni formae uniuscuiusque rei et eius compositioni, quam habet una et non alia. Et quia postea invenerunt quod ea quae sunt sub eodem genere habent formas et esse quae sunt propria unicuique eorum, ideo vocaverunt ea, ex hoc quod sunt ita, species. Sed sicut nomen generis continebat intentionem vulgarem et logicam et nomen speciei absolutae continebat intentionem vulgarem et logicam, sic nomen speciei logicae continet secundum logicos duas intentiones, quarum una est communior et altera magis propria. Communior autem intentio est haec quam dicunt referri ad genus et diffiniunt dicentes quod est posita sub genere, aut de qua — et alia — praedicatur genus substantialiter, et alia huiusmodi. Intentio vero magis propria est quam aliquando describunt secundum aliquem respectum, dicentes quod est species specialissima. Et haec est quae significat esse quod est commune pluribus non differentibus substantialiter, et haec intentio vocatur species secundum primam intentionem, et haec nunquam erit quin sit sub genere. Et dicitur species secundum intentionem secundam. Sed inter hos duos intellectus est differentia. Quomodo enim non, cum secundum primam intentionem referatur ad genus, et secundum secundam intentionem non referatur ad ipsum? Ad hoc enim ut praedicetur de pluribus differentibus numero in quid?, non est necesse ut sit aliud aliquid communius quam ipsa, quod praedicetur de ipsa. Intentio autem speciei secundum primum modum non est sicut genus secundum intentionem speciei iuxta secundum modum: non enim est constituens illam. Possibile est enim in opinione ut id quod est species hoc modo primo non habeat speciem iuxta secundum modum. Non enim prohibetur in intellectu intelligi universale quod sit primum et non substantiale universali, et praeter hoc non dividatur differentiis, sicut punctus secundum aliquos. Et quod est huiusmodi, possibile est removeri in opinione, et non erit substantiale, sicut iam nosti. Quod autem non fuerit substantiale non erit genus, sed si necesse fuerit ibi esse, non erit nisi accidens comitans. Aliquando autem dicitur species specialissima. Quod autem intelligitur de hoc quod est species specialissima non est id quod intelligitur de hoc quod est species secundum intentionem qua dicitur de multis diversis numero in ‘quid ?. Quomodo etenim cum, ex hoc quod est species specialissima, species sit ei ut genus intrans in eius diffinitionem, propter quam refertur ad species quae sunt supra eam? Deinde nescio certissime utrum duorum modorum secundum logicos fuerit prior. Non enim longe quin id quod primum transtulerunt nomen speciei sit id quod est supra singularia, et deinde, propter hoc quod accidit ei habere aliam supra se communiorem, vocaverunt id quod est sub communi huiusmodi specialitatem. Nec etiam est longe quin alia intentio sit antiquior. Sed quia hanc intentionem comitabantur ut esset species specialissima, et propter relationes restringi circa specialitatem tantum, absque generalitate, posuerunt digniorem esse nomine specialitatis, et quia est statim post singularia vocata est species etiam. Hoc autem est quod ego nequeo discernere, quamvis magis faveam quod nomen non fuit primum impositum nisi speciei secundum semper respectum quo refertur ad genus. Debemus autem scire, de specie quae una est de quinque in divisione prima, secundum quem istorum duorum modorum est species. Dicemus autem posse esse ut haec quinque membris divisio fiat taliter ut includat unum tantum duorum modorum et non alium. Cum enim dicitur quod nomen commune substantiale aut dicitur significare esse aut non, significans autem esse aut significat esse commune differentibus specie aut differentibus numero, non specie, tunc membrum significans esse continebit genus et speciem quae est statim post singularia, et excludet respectum speciei secundum intentionem quae est in relatione generis secundum membrum primum. Et postea « praedicatum de multis differentibus specie in quid?» dividetur in id quod est sic, de quo non praedicatur aliquid huiusmodi, et hoc erit quod vocatur genus tantum, et in id quod praedicatur de multis de quo praedicatur aliud huiusmodi, et secundum hunc respectum erit species. Sed haec divisio non attribuit naturam specialitatis secundum intentionem relativam absolute, sed ostendit nobis partem huius specialitatis secundum hunc respectum, scilicet quod est genus et habet specialitatem. Et ostendit nobis naturam speciei secundum respectum proprium salvam et integram. Possibile est autem dividi taliter ut det nobis speciem quae est secundum intentionem communem, et species secundum intentionem propriam sit in membro secundo, ita ut sit id quod est species specialissima, cui accidit esse speciem secundum intentionem quam posuimus esse magis propriam, aut quod est species quae fit genus. Cum aut dividitur universal , convenientior consideratio de illo est ut dividatur divisione quam habet comparatione suorum subiectorum, quibus est universale. Et tunc removebitur species secundum intentionem commune et non habebitur nisi postea et ex alio respectu. Et tunc species quae primo percipitur erit species secundum intentionem propriam. Si autem non curaverint de hoc nisi de dispositionibus universalium et de accidentibus eorum, quae sunt inter illa ex hoc quod sunt universalia — sicut hoc quod unum est communius vel magis proprium comparatione alterius, non comparatione singularium —, tunc proveniet tibi species relativa, sicut in proximo ostendemus. Non debet autem ut hic quinque membris sit includens omne id in quod dividitur universale. Aliquando enim aliquid dividitur in aliqua, et excluduntur ab eo alia quae non includuntur nisi in alia divisione: animal enim cum dividitur in loquens et inloquens, non erit nisi bimembris divisio, a qua excluditur volatile et gressibile, et tunc erit necesse fieri aliam divisionem. Non debes autem persistere in dicendo quod haec divisio quinque membris debeat includere omnem intentionem, quaecumque est universalis, et respectivum eius. Sed debes scire quod non ducit nos ad hoc implicitum nisi quia duo membra discreta conveniunt in uno nomine, quod est species. Convenientius est autem dicere quod, cum haec quinque habita fuerint, provenit ex comparatione quae est inter illa aliquid aliud, scilicet dispositio eius quod est magis proprium inter ea quae praedicantur in quid, comparatione magis communium, ita quod sit specialitas magis proprii, sicut ante hoc accidit etiam singularitas et individualitas, quas praetermiserunt non curantes de eis. Si autem voluerint facere divisionem ex qua detur nobis species secundum intentionem relativam, quae est communior, tunc conveniet dici quod nomen substantiale aut praedicatur in quid aut non. Id autem quod praedicatur in quid intelligitur esse id quod convenit responderi ad interrogationem factam de multis « quid sunt ? ». Deinde dicemus quod ea quae praedicantur in quid differunt in communitate et proprietate. Quaedam enim eorum sunt communia et quaedam communiora. Ex praedicabilibus autem in quid, id quod est communius est genus minus communis, et quod est minus commune est species communioris. Inventa autem specie dividemus aliter, dicentes necesse esse ut aut species fiat genus alii speciei aut non. Et haec divisio ostendit nobis quinque manifeste, et natura speciei secundum intentionem communem continetur in ea; species vero iuxta intentionem secundam includitur in ea aliquo modo. Sed in divisione prima non fuit ita. Vulgata autem divisio horum quinque affinior est primae divisioni. Dividitur enim sic: omne nomen incomplexum aut significat unum aut multa. Significans autem unum est nomen singulare; significans vero multa aut significat multa differentia specie aut multa differentia numero. Significans vero multa differentia specie aut est substantiale aut accidentale. Si autem est substantiale, aut praedicatur in quid aut in quale quid. Significans autem multa differentia specie in quid ponitur genus, significans autem quale quid differentia. Accidentale vero est accidens commune. Deinde dicitur quod id quod significat multa differentia numero, aut praedicatur in quid et est species, aut praedicatur in quale quid et est proprietas. Haec autem eorum divisio non includit speciem secundum intentionem relativam nec naturam differentiae secundum quod est differentia. Non enim continetur in ea de differentiis, nisi quod praedicatur de multis speciebus. Non est aut hic natura differentiae ex hoc quod est differentia. Non enim omnis differentia est ita, sicut postea ostendetur. Si autem considerarent quod tu postea scies, non possent reprehendi, sed scies eos nec considerasse nec percepisse, et ideo non possumus eos excusare. Fortassis autem doctor primus consideravit. Item in hac divisione non distinxerunt inter proprietatem et differentiam quam non habet nisi species, et excluserunt proprietatem quae est proprietas speciei mediae et comparationem eius. Non enim assignaverunt proprietatem secundum quod est proprietas speciei, sed secundum hoc quod est proprietas speciei specialissimae, sicut non assignaverunt speciem nisi specialissimam.

References in current editions

• AVICENNA, Avicennae peripatetici philosophi ac medicorum facile primi opera in lucem redacta …, mandata ac sumptibus heredum nobilis viri domini Octaviani Scoti, Venetiis 1508., Logyca, Pars 1. C. 8, f. 7ra-rb