Avicenna [Ibn Sīnā]

Quoted text(s)

• AVICENNA LATINUS, Liber de Anima seu Sextus de Naturalibus, I-II-III. Édition critique par S. VAN RIET. Introduction par G. VERBEKE, Peeters-Brill, Louvain-Leiden 1972, III, 1, pp 169.4-177.5
  Debemus loqui de visu. Sed ad loquendum de eo, necesse est prius loqui de lumine et de luminoso et de colore et de qualitate continuitatis quae cadit inter sentiens et sensatum visibile. Loquamur autem prius de lumine, dicentes quod, quia dicitur lumen et dicitur lux et dicitur radius, videtur quantum ad impositionem nominum non esse inter illa maxima distantia; unde nobis necesse est ut, postquam de eis loquimur, distinguamus ea inter se. Sunt autem hic tres intentiones extendentes se, quarum una est qualitas quam apprehendit visus in sole et igne, ita ut non discernatur esse albedo aut nigredo aut rubor aut aliquis aliorum; secunda est id quod resplendet ex his, scilicet splendor qui videtur cadere super corpora et detegitur in eis albedo aut nigredo aut viriditas; tertia est quae apparet super eorpora veluti si disgregetur et veluti tegat colorem eorum et quasi sit aliquid emanans ab eis: si autem hoc fuerit in corpore aequirenti hoc ex alio eorpore, vocabitur radiositas, si vero fuerit in corpore quod habet hoc ex seipso, vocabitur radius. Nunc autem non sunt nobis necessaria radiositas vel radius, sed duae primae. Sit autem una earum, scilicet ea quae habet illud ex seipsa, lux, et utilitas eius sit lumen. Hoc autem quod vocamus lucem, sicut id quod habet sol et luna, est id quod videtur per seipsum. Corpus enim quod gerit hanc qualitatem, eum fuerit inter ipsum et visum aliquid sicut aer aut aqua, videbitur necessario, ita ut non egeat, sicut eget id cui non sufficit ad hoc ut sit esse eius visibile sicut est, esse aerem aut aquam aut similia eorum inter ipsum et visum, sed eget ut id quod vocamus lumen prius illustraverit illud ad hoc ut appareat tunc, et hoc lumen erit in eo affectio corporis habentis lucem, cum oppositum fuerit illi et fuerit inter ea corpus quod non solet tegere affectionem lucidi et receptibilis lumen, sicut aer et aqua, quae adiuvant et non impediunt. Corpora autem secundum primam divisionem sunt duobus modis: scilicet corpus quod non solet obtegere sicut praedictum est, quod vocatur translucens, et corpus quod solet obtegere, sicut paries et mons. Eius autem quod solet obtegere, quiddam est quod solet videri, ita quod ad hoc non eget alio, postquam fuerit ibi medium translucens, et hoc est lucidum, sicut est sol et ignis, et quiddam est non translucens sed obscurans quod est post ipsum : attende hoc in candela cum supervenit candelae, quoniam una earum prohibet operari alteram in eo quod est medium inter illas, similiter etiam impedit visum ne videatur quod est post illam. Et quiddam eorum est quod eget ut sit ibi aliud quod faciat illud esse alicuius proprietatis, et hoc est coloratum. Lumen autem est qualitas primi membri divisionis, secundum quod sic est, color vero est qualitas secundi membri divisionis, ex hoc quod sic est. Paries enim non permittit lucidum illuminare aliquid quod post ipsum est, nec est ipse ex seipso lucens, qui est corpus coloratum in potentia; color enim in effectu non accidit nisi ex causa luminis. Lumen enim cum illustrat aliquod corpus, accidit in eo albedo in effectu aut nigredo aut viriditas et cetera huiusmodi; si vero non illustrat, est nigrum tantum fuscum, sed in potentia est coloratum, si voluerimus dicere colorem in effectu hoc quod est albedo aut nigredo aut rubor aut pallor aut his similia. Non enim albedo est albedo nec rubedo est rubedo, nisi secundum hoc quod videmus; non autem fit hoc ut videamus, nisi fuerit illustratum. Non putes autem quod albedo quae non est hoc modo ut eam videamus aut rubedo aut cetera huiusmodi, habeant esse in corporibus in effectu, unde cum aer obscurus prohibet nos a videndo, ipse aer non est obscuratus: non est enim obscuratum nisi quod erat illuminatum; aer autem quamvis non est in eo aliquid lucidum, tamen non prohibet apprehendi luminatum nec obtegit colorem qui est in effectu in aliquo. Attende hoc in aqua profunda, cum fuerit in ea aer totus huius proprietatis quem tu putas obscurum: cum lumen illustraverit corpus quod est extra, positum in aere quem tu putas illuminatum, videbis illud, et aer obscurus qui est inter te et ipsum non prohibebit, sed aer, secundum te, in utraque dispositione est quasi nihil. Ergo obscuritas non est nisi dispositio nihil videndi, scilicet quia qualitates quae sunt in corporibus non translucentibus nondum sunt illuminatae, sed sunt tenebrosae, in potentia autem visibiles, sed non videntur nec videtur aer. Ergo videtur quod videretur tibi si clauderes oculos: quod obscuritas esset aequalis, et quod vides eam qualis esset dispositio tua, si esses in aere obscuro. Sed non est ita. Non enim, cum claudis oculos, vides aerem obscurum, nec quod vides de obscuritate est aliquid in oculis tuis, nisi hoc tantum quia non vides. Et omnino non est nisi privatio luminis ab eo quod solet illuminari, scilicet quod aliquando videtur : lumen enim visibile est, et id in quo est lumen est visibile. Translucens autem non est visibile ullo modo; obscuritas autem est in subiecto luminis, et utrumque est in corpore quod non est translucens. Ergo corpus cuius color solet videri, cum non fuerit illuminatum, fiet obscurum, et tunc non erit certissime in eo color in effectu. Quod autem putantur ibi colores esse, sed occulti, hoc nihil est: aer enim non tegit eos, quamvis sit obscurus, cum colores fuerint in effectu. Si autem homo appellat colores aptitudines diversas quae sunt in corporibus quae, cum illuminantur, una earum est albedo et alia rubedo, hoc potest esse, sed fiet propter aequivocationem nominis : albedo etenim certissime non est nisi cuius est proprium videri, et hoc non habet esse cum est inter te et ipsam aliquid pervium quod provehit visum, ipsa tamen non videtur. Pervium autem aliquando est pervium in effectu, aliquando in potentia. Sed ad hoc ut sit in potentia pervium, non est necesse ipsum permutari in se, sed permutari in aliud et moveri in aliud, et hoc est commeabile et pervium; ad hoc autem ut sit in effectu, non eget in se aliquo, sed ad existendum commeatorem et perviatorem in effectu. Permutatio vero qua eget pervium in potentia ad hoc ut sit pervium in effectu, est permutatio corporis colorati ad hoc ut illuminetur et ut color eius habeatur in effectu; motus vero est ut corpus lucidum moveatur ad illud sine permutatione illius (iam autem in praemissis cognovisti certitudinem huius) eum autem acquiritur unum istorum, redditur visibile et fit hoc pervium in effectu propter esse alterius ab ipso. Debemus autem certificare hunc redditum, sed differemus hoc quousque enumeremus dubitationes quae contingunt in eo quod diximus, et ex solutione earum fiet facilius affirmare quod diximus.

References in current editions

• AVICENNA LATINUS, Liber de Anima seu Sextus de Naturalibus, I-II-III. Édition critique par S. VAN RIET. Introduction par G. VERBEKE, Peeters-Brill, Louvain-Leiden 1972, III, 1, pp. 169.4-177.5