Avicenna [Ibn Sīnā]

Quoted text(s)

• AVICENNA LATINUS, Liber de Philosophia prima sive Scientia divina, V-X. Édition critique par S. VAN RIET. Introduction par G. VERBEKE, Peeters-Brill, Louvain-Leiden 1980. , V, 6, pp. 280,56-284,51
  Deinde obiectiones quae fiunt contra hoc verbum de natura differentiae sunt hae quas dicam. Constat scilicet quod omnis species discrepat ab aliis secum convenientibus in genere per differentiam, et quod ipsa differentia est quaedam intentio quae est aut communior ex praedicatis, aut contenta sub aliquo quod est communius ex praedicatis. Inconveniens est autem dicere omnem differentiam communiorem esse ex praedicatis; rationale enim et alia huiusmodi nec sunt praedicamenta nec sunt de iudicio praedicamentorum. Restat ergo ut contineantur sub communiore ex praedicatis. Omne autem quod continetur sub intentione communiore se, differt ab eo quod secum convenit in illa per differentiam sibi propriam. Ergo unicuique differentiae est differentia, et hoc usque in infinitum. Quae autem debes scire per quae solvitur haec quaestio, haec sunt scilicet quoniam praedicabile, aliud est praedicabile constituens quidditatem subiecti, et aliud est praedicabile comitans quidditatem eius, non constituens illud, et quia non est necesse ut omnis intentio minus communis, quae continetur sub intentione communiore, differat a convenientibus secum in illa per differentiam quae intelligitur esse intentio diversitatis suae essentiae et suae quidditatis. Oportet enim ut id quod praedicatur de aliquo, si fuerit constitutivum suae quidditatis, in intellectu et cogitatione sit sicut pars suae quidditatis. Unde quicquid convenerit cum eo in ipsa intentione, in intelIectu et cogitatione et definitione, conveniet cum illo in eo quod est pars suae quidditatis; quod autem destiterit ab eo, necessario differet ab eo per id in quo non convenit cum eo, quod apud intellectum et cogitationem et definitionem est alia pars suae quidditatis, < ...> scilicet apud intellectum et definitionem; pars vice totius: differt igitur ab eo per id quod est aliud ab eo, scilicet per differentiam. Cum autem convenerint in aliquo comitanti, ita ut non conveniant in partibus definitionis quidditatis ullo modo, tunc per ipsam quidditatem erunt differentes, non per partem eius, sicut color differt a numero; quamvis enim conveniant in ens, ens autem, sicut patet ex praemissis, comitans est, non aliquid de quidditate; tunc, ad hoc ut color differat a numero secundum definitionem et intellectum, non est ei necesse aliquid nisi sua quidditas et sua natura, nec convenit cum eo numerus in aliquo quod sit de quidditate eius < ... > .Tota enim quidditas coloris est non conveniens ullo modo cum quidditate numeri; convenit autem cum eo in eo quod est extra quidditatem eius; color igitur non eget differentia qua differat a numero. Dicemus etiam quod genus praedicatur de specie, ita quod est pars quidditatis eius, et praedicatur de differentia, ita quod comitans eam, non pars quidditatis eius: verbi gratia, animal praedicatur de homine quoniam est pars quidditatis eius, et praedicatur de rationali, quoniam est comitans ipsum < ... >. Non enim intelligimus rationale, nisi quod est habens rationalitatem et quod est habens animam rationalem, ita quod hoc nomen rationale non significat an illud sit substantia an non, sed comitatur ipsum non esse nisi substantiam et nisi corpus et nisi sensibile; haec igitur praedicantur de illo, sicut praedicatur comitans de suo comitato: non enim continentur in intellectu rationalis, scilicet rei habentis rationalitatem. Dicemus ergo nunc quod differentia non convenit in quidditate cum genere quod de se praedicatur; differt igitur ab eo per seipsam; convenit autem cum specie in eo quod est pars suae quidditatis; differt igitur ab ea per naturam generis quod est intra quidditatem speciei, non intra quidditatem differentiae. Quomodo autem se habeat cum reliquis, hoc est quod, si differentia convenerit cum illis in quidditate, necesse erit ut discrepet ab eis per differentiam; si autem non convenerit cum eis in quidditate, tunc non erit necesse differre ab eis per differentiam. Non est enim necesse ut omne quod convenit cum alio, conveniat cum eo in quidditate. Unde non est necesse ullo modo ut, cum differentia fuerit contenta sub aliquo communiore quam sit ipsa, contineatur sub eo tamquam sub genere; potest enim contineri sub aliquo communiore se, ita ut illud communius sit intra quidditatem ipsius, et potest non contineri sub communiore nisi ad modum eius quod continetur sub comitanti quod non est intra quidditatem eius; sicut rationale, quod continetur sub apprehendente quod est genus eius, et apprehendens continetur sub substantia eo quod substantia est ei ut comitans illius, non ut genus quemadmodum diximus, et continetur etiam sub ad aliquid, non quod relatio sit eius substantia vel sit intra quidditatem eius, sed quia est comitans ilIius. Differentia ergo, ad hoc ut differat a specie, non eget alia differentia, et ad hoc ut differat ab aliis secum convenientibus in esse vel comitantibus, non eget alia intentione nisi ipsa sua quidditate; unde non debet ipsa contineri sub communiore se, quemadmodum species sub genere, sed continetur ut comitatum minus commune sub comitanti quod non est intra quidditatem eius. Si autem intellexeris differentiam, verbi gratia, ut rationalitatem, non inveniemus exemplum eius nisi in differentiis rerum compositarum. Si vero intellexeris rationalitatem ipsam esse habentem animam rationalem, tunc ipsa erit de intentionibus compositis ex ad aliquid et substantia, sicut iam nosti alias. Si autem intellexeris ipsam animam, tunc erit ipsa substantia et erit pars substantiae compositae, a qua differt per differentiam quae est inter simplicem substantiam et compositam, quemadmodum saepe ostensum est. Repetamus autem nunc propositiones in quibus videtur esse aliquid quaestionis, dicentes quod propositio illa quae dicit quod differentia est intentio quae est aut communior ex praedicatis aut contenta sub communiore ex praedicatis < ... >, et illa alia quae dicit quod praedicamentum est id quod est communius ex praedicatis est dictio falsa, quia praedicamentum est id quod est communius praedicatis generalibus constituentibus quidditatem, non quod sit communius praedicatis quae non constituunt quidditatem omnium eorum quae sunt sub eis, sed comitantur illa. Illa vero alia quae dicit quod quicquid continetur sub intentione communiore se differt ab eo quod secum convenit in illa per differentiam sibi propriam, falsa est: ea enim quae conveniunt in comitanti, non intentione quae est intra quidditatem rei, non differunt per differentiam, sed sola quidditate. Manifestum est ergo ex hoc quod non oportet ut unicuique differentiae sit differentia.

References in current editions

• AVICENNA, Avicennae peripatetici philosophi ac medicorum facile primi opera in lucem redacta …, mandata ac sumptibus heredum nobilis viri domini Octaviani Scoti, Venetiis 1508., Philosophia Prima, L. 5, c. 6, f.90rbsq